Yin aikin dare a ɗaya daga cikin manyan asibitocin gwamnati a Nairobi ya riga ya cinye kusan awanni uku na ƙarfinta. Yanzu dai ga Mercy Achieng* ta zauna don cike bayanan wata da take fama da zubar jini bayan haihuwa, abin da bai kamata a ce ya faru ba.
Mercy, wata nas ce mai shekaru 34 daga gundumar Kisumu a Kenya, wadda ta dade tana aiki a sashen haihuwa na tsawon shekaru takwas.
Ta san alamomin matsala. Ta san cewa matar da ke kwance a gado na 12, wata uwa 'yar shekaru 22 mai 'yan-biyu da ta zo asibiti a maraicen ranar, tana buƙatar a aunahawan jininta duk bayan minti goma sha biyar.
Amma a daren nan, akwai uwaye 42 da jarirai masu rai 47 a wani sashen asibiti da aka gina don mutane 25. Mercy ita ce ɗaya daga cikin nas uku da ke kan aiki yau.
Ta ji wayarta na girgiza. Saƙon WhatsApp daga wata ƙungiyar nas da da unguwarzoma ta ‘yan ƙasashe da dama, wadda Mercy ta shiga ta hanyar wani shirin horarwa na yanki.
Sanarwar ta ce: "A Ranar Jami’an Jinya ta Duniya ta 2026, WHO Academy tana jinjina muhimmiyar rawa da nas ke unguwarzoma ke takawa wajen ƙarfafa tsarin lafiya da haɓaka Kiwon Lafiyar Bai-daya."
Mercy ta kusan yin dariya. “Kiwon Lafiyar Bai-daya” a nan, tana ganin yaydda ake amfani da na’urar auna hawan jini guda ɗaya ga marasa lafiya uku ko fiye da haka, da kuma sauran na'urarori da an gaza gyara su.
Ƙwarewar da yi tarayya
Ta ci gaba da gungura saƙon. Ta samu mahaɗin da zai kai ta ga rahoton aikin nas na duniya na 2025. Lissafin ya girgiza ta: nas-nas miliyan 29.8 a duniya, amma kashi 78% suna taruwa a ƙasashe da suke wakiltar kashi 49% na yawan jama'ar duniya.
Ta riga ta ga wannan ƙididdigar a zahiri. Ta ga abokan aikinta suna ƙaura zuwa Birtaniya, Saudiyya, da Amurka, ba saboda dogon buri ba, amma sai don tsarin lafiya na Kenya na ɗaukar nas 1,200 ne kawai kowace shekara ga al’ummar da ta kai miliyan 50.
Mercy ta tsaya a Kenya saboda mahaifiyarta tsohuwa da ke zaune a Kisumu. Amma tsayawa yana nufin yin fama da gajiya mai ɗorewa, raunin gwiwa, da tsoro saboda sanin cewa kuskure guda ɗaya sakamakon gajiya, ba na rashin ƙwarewa ba, na iya kashe rai.
Saƙon WhatsApp ɗin kuma ya haɗa da jawabi daga Dr Amelia Latu Afuhaamango Tuipulotu, Babbar Jami'ar Nas ta Hukumar Lafiya ta Duniya: "Magance wannan gibin na buƙatar fiye da zuba jari kaɗai. Yana buƙatar aiki tare mai daidaituwa, yaɗa ƙwarewa da haɗin-kai mai ɗorewa tsakanin ƙasashe da cibiyoyi."
Mercy ta ji wata ƙaramar walƙiya ta wani abin da kusan ta manta shi: sanayya, ba tausayawa. Ba labari a jarida. Amma wani takamaiman sanin matakin manufar cewa ainihin rayuwarta ta yau-da-kullum ba dole ba ce.
Saƙon ya ta’allaƙa da wani sabon darasi kan layi daga WHO Academy — kyauta, mai saurin kansa, an tsara shi don wuraren da ke da ƙarancin bandwidth — kan gudanar da gaggawa daban-daban da ƙayyadaddun kayan aiki.
Ta danna ajiye. Sai ta tashi, ta duba matsa lamba na gadon 12 (har yanzu a daidai), sannan ta koma wajen jariran da ke kuka.
Kimanin kilomita 6,000 arewa maso yamma, a wani sashen bugun jini mai cunkoso a asibiti a London, Emmanuel Ndlovu* yana kammala zangon aikinsa na uku na awanni goma sha biyu a jere.
Emmanuel, nas mai shekaru 41 daga Bulawayo, Zimbabwe, ya bar ƙasar haihuwarsa a 2019. Ba saboda yana so ba. Amma saboda tsarin lafiya na Zimbabwe, wanda ya riga ya kasance mai rauni, ya ƙara fadi bayan jerin rage ƙima na kuɗi da zubar ƙwararru wanda ya ga 70% na nurses ƙwararru sun fita tsakanin 2015 da 2022.
Emmanuel tsohon babban nas ne a asibitin gwamnati a Bulawayo inda a baya yake kula da marasa lafiya 40 da maganin paracetamol da addu'a.
Yanzu a London, yana da damar zuwa na'urorin CT, magungunan rushe jini (thrombolytics), da rabo na nurse zuwa mara lafiya 1:4 a rana mai kyau.
“Cire ma'aikata daga wani sashe don cika wani”
Amma kaɗaicin wani irin rashin lafiya ne na daban. Ya yi kewar rera waƙa a sashensa na asibita a ƙasarsa, yana tuna iyalan marasa lafiya suna kawo koko, wani salon gargajiya lokacin da fasaha ta gaza.
A London, inganci shi ne sarki. Duk da haka, a Ranar Duniya ta 'Yan Jinya a 12 ga Mayu, yayinda nurse mai kula da sashen ya ɗaure masa ƙaramin tambari a rigarsa da ke yace "Na gode", Emmanuel ya ji cikinsa babu komai.
Kwanan nan ya karanta rahoton yanayin nursing na duniya na 2025 kamar yadda Mercy ta gani. Ya fahimci, a hankali, cewa shi ne ɓangare na 78% da aka taru a ƙasashe masu arziki.
Amma rahoton ya kuma lura da wani abu: manyan bambance-bambance a samuwar nurses sun ci gaba a yankuna daban-daban. Shi ne wannan bambanci. Shi ne gibin da Mercy ke fuskanta.
Ya shiga ɗakin hutu ya kunna zaman da aka ɗauka daga Cibiyar Hadin Gwiwar WHO a Caribbean, inda nurses daga ƙasashe goma sha bakwai suka daidaita dabarun yankinsu da Manufofin Duniya na Harkokin Nursing da Midwifery (Global Strategic Directions for Nursing and Midwifery). Ya ga wata nurse daga Trinidad ta yi magana da zafi game da "ilimi, ayyuka, shugabanci, da isar da sabis" — ginshiƙai huɗu.
Emmanuel ya tuno da ɗalibinsa na da, wata ƙaramar nas mai suna Thandi, wadda har yanzu tana Bulawayo, wadda ta aika masa da saƙo mako guda da ya wuce: "A yau muna da nurses uku kawai a dukan sashen magani. Don Allah a aika mana da bayanai. Komai."
Ya rika tura mata hotunan babin rayuwarsa na sikanin daga littattafansa na hororwa a London. Amma hakan ba haɗin kai ba ne. Kyauta ce.
Sai ya ga wani sabon sanarwa: WHO Academy a Lyon ta ƙaddamar da tsarin "Ka'idodin Abota", wanda aka haɓaka tare da University of Technology Sydney da ƙasashen tsibiran Pacific, wanda ke haɗa ilimin gida tare da bincike na ayyukan haɗin gwiwa. Ba tsarin sama zuwa ƙasa ba ne. Ana mayar da shi daidai a tsakanin ɓangarori.
Emmanuel ya gane cewa ƙwarewarsa — kewaye da tsarin lafiya biyu, ɗaya da ta karye da ɗaya mai kayan aiki — ba rauni ba ne. Gwanintacce ne.
Daukar ma'aikata cikin adalci
Kiran hanyar sadarwar don raba ƙwarewa bai tsaya ne kawai kan fitar da mafita daga arewa zuwa kudu ba. Yana nufin fahimtar yadda nas daga Bulawayo da yanzu ke aiki a London zai iya fafutukar daukar ma'aikata cikin ɗabi'a, raba bayanai cikin adalci, da shirye‑shiryen haɗin asibitoci waɗanda ba sa kwashe ma’aikata daga wuri ɗaya don ciyar da wani.
Da misalin karfe 10 na dare a lokacin Nairobi, Mercy ta kammala cike bayanai. Ta buɗe darasin WHO Academy a kan wayar ta da fuska ta fara zamewa; allon ya haskaka fuskarta mai gajiya. A karo na farko a cikin watanni, ta koya sabon abu: wata hanya mai rahusa don auna zubar jinin bayan haihuwa ta amfani da labule mai ma'auni — abu da za ta iya aiwatarwa gobe da kayan da ke riga suna a sashen. Ta yi alamar za ta raba shi da sauran nurses na dare.
A London, Emmanuel ya aika wa Thandi saƙo. Ba hotuna ba kawai wannan lokaci. hanyar haɗi zuwa tsarin "Ka'idodin Abota", da gajerun saƙon murya yayin da yake zagaye cikin daren. "Ba lallai ne mu ceci ku daga can ba. Muna bukatar mu gina wani abu tare. Zan haɗa ki da hanyar sadarwar."
A Ranar Duniya ta 'Yan Jinya 2026, WHO Academy ta mayar da Ofishin Babban Nurse daga Geneva zuwa Lyon, tana gina gada tsakanin bayanai, manufofi, da aiki.
Amma a cikin wani sashen haihuwa mai cunkoso a Nairobi da ɗakin hutu mai tsabta a London, aikin gaske ya faru inda kullum yake: a hannun nurses Afirka waɗanda suka ƙi daina koyo, kuma waɗanda a ƙarshe suka sami hanyar sadarwar duniya wadda ta ƙi barin su su koyi shi kaɗai.
Yayin da zango ya ƙare, Mercy ta rubuta saƙo a dandalin tattaunawar hanyar sadarwar. Kalmominta za a karanta a Sydney, a Caribbean, a Central Asia, da kuma daga wani tsohon nas daga Bulawayo da yanzu ke shan kofi mai sanyi a London.
Ta rubuta: "Za ku iya motsa nurses Afirka zuwa wasu ƙasashe. Amma ba za ku iya motsa adalci ba. Gaskiyar haɗin kai ba ta fitar da ma'aikata daga wani sashe don cika wani ba. Ta gina ƙwarewa inda ta fi rauni, kuma tana girmama ilimi inda ya fi ƙarfi. Wannan shi ne Universal Health Coverage da nake har yanzu nake gaskata wa."
*An canja sunaye don kare asali











![Masar ta yi kira ga kwamitin tsaro na MƊD ta dakatar da faɗaɗa [harin] da Isra'ila ke yi a Lebanon](https://d2udx5iz3h7s4h.cloudfront.net/2026/4/25/67480fcc1bc16e3971fbb70d/image/35fa6aac64e41c9240c09651b2ba0fb1be4eb5b1e1ca009d1c3d191c8f65622b.webp?width=512&format=webp&quality=80)
