| Hausa
Ra'ayi
KIMIYYA DA FASAHA
17 minti karatu
Hirar chat da ɓata suna: Yadda ƙungiyoyi irin 764 ke farautar yara da matakin da iyaye za su ɗauka
Ceto yarinya ’yar shekara 14 da aka yi a birnin Karachi ya jawo hankalin jama’a kan karuwar barazanar yaudarar yara ta kafafen intanet da kuma yi musu barazanar yada hotunansu ko bidiyoyinsu na batsa.
Hirar chat da ɓata suna: Yadda ƙungiyoyi irin 764 ke farautar yara da matakin da iyaye za su ɗauka
Tax payer / Others

Lamarin ya fara ne da musayar hotunan juna. Daga nan sai suka fara matsa wa yarinyar lamba, suna tilasta mata aikata abubuwa masu tayar da hankali.

Wata yarinya ’yar shekara 14 a Karachi, Pakistan, an tilasta mata kashe magen da take kiwo a matsayin dabba. Haka kuma, wasu mutane sun yi mata barazanar da aka tsara domin ingiza ta ta cutar da kanta.

Mutanen da ke kai mata farmakin suna da alaƙa da wata haramtacciyar kafar sadarwa ta intanet mai suna 764, wadda aka san ta da amfani da shafukan sada zumunta da manhajojin wasannin kwamfuta wajen cin zarafi da tsoratar da matasa.

Masu bincike na Pakistan daga Hukumar Binciken Laifukan Intanet ta Ƙasa (NCCIA) sun samu labarin wannan lamari ne bayan wata hukumar ƙasar waje ta sanar da su.

Daga bisani, sun gano adireshin IP da ya kai su wani gida a Karachi, inda suka ƙwace wasu na'urorin lantarki a matsayin wani ɓangare na bincikensu.

Ga yarinyar matashiyar, wadda aka yi wa wannan aika-aika ta hanyar shafukan Instagram da Discord, abin da ke faruwa a bayan allon waya ko kwamfuta ba wasa ba ne ko kaɗan.

Haka kuma, ga iyaye, ko da kuwa suna kula da 'ya'yansu sosai, yana iya zama da wahala su gano alamun farko na irin wannan barazana.

Wannan lamari ya yi kama da wasu abubuwan da ke faruwa a wata ɓoyayyiyar al'adar amfani da intanet mai cike da duhun ayyuka, inda wasu masu aikata laifuka ke yaudarar matasa, cin zarafinsu da amfani da su, tare da tilasta wa waɗanda suka faɗa hannunsu cutar da kansu.

Daniyal Alam Khan, wani ɗan jaridar wasannin kwamfuta kuma mai sha'awar harkar wasanni ta intanet da ke zaune a Pakistan, ya shaida wa TRT World cewa shafuka da manhajojin intanet irin su 764 na farautar yara ƙanana tare da jan hankalinsu zuwa cikin tarkonsu ta hanyoyi daban-daban. Hanya ta farko ita ce amfani da al'ummomin masu amfani da intanet.

A cewarsa, Discord, Reddit da Facebook su ne manyan dandamali uku da irin waɗannan ƙungiyoyi suka fi amfani da su.

Khan ya bayyana cewa: “Abin da kawai za ka yi shi ne bincika sunan wani wasa na musamman, nan take za ka ga ɗaruruwa, ko ma dubbai, na ƙungiyoyin intanet daban-daban sun bayyana. Yawancin su kuma shiga cikin su abu ne mai sauƙi, domin dannawa sau ɗaya kawai za ka yi.”

Waɗannan ƙungiyoyi suna amfani da irin waɗannan manhajoji wajen gina amana da yara ta hanyar nuna musu kulawa da yawan yabon su.

Daga baya kuma sai su mayar da wannan amana wata hanya ta tilasta musu aikata abubuwa, ta hanyar amfani da bayanan sirri da yaran suka riga suka bayyana musu.

A wani lamari makamancin haka da ya faru kwanan nan, 'yan sandan Jamus sun kama wani mutum da ake zargi da aikata munanan laifuka ta intanet, wanda ake zargin ya tura wata yarinya 'yar shekara 14 daga Amurka har ta rataye kanta, kamar yadda masu gabatar da ƙara suka bayyana.

Ofishin masu gabatar da ƙara na birnin Hamburg ya ce wanda ake zargin yana da alaƙa da wata ƙungiyar intanet mai suna “Nefarious Maniac Kult” (NMK), wadda ke cikin babbar hanyar sadarwa ta 764.

An kama matashin Bajamushe mai shekara 18 a birnin Hamburg, inda ake zargin sa da kasancewa wanda ya haddasa kisan kai a kaikaice da kuma munanan raunuka ga wani mutum.

Tsakanin watan Satumba da Oktoba, wanda ake zargin, wanda a lokacin yake da shekara 17, ya yi zargin amfani da dandalin sada zumunta na Discord wajen yin tasiri da matsin lamba kan yarinyar daga jihar Indiana ta Amurka.

Masu gabatar da ƙara sun bayyana yarinyar a matsayin wadda ke da raunin halin ƙwaƙwalwa. An haramta amfani da dandalin Discord a Turkiyya.

Ana zargin matashin ya matsa wa yarinyar lamba ta yadda ta riƙa yanke jikinta da wani abu mai kaifi, sannan ta rubuta haruffan “NMK” a bango da jininta. Haka kuma, ya buƙace ta da ta riƙa aika masa da bidiyon abubuwan da take aikatawa.

Bayan wasu kwanaki, yarinyar ta rataye kanta a cikin ɗakin kwana na gidansu, kamar yadda masu gabatar da ƙara suka bayyana.

Ana kuma zargin wanda ake tuhuma ya nemi a aika masa da bidiyon mutuwar yarinyar, da fatan hakan zai ɗaukaka matsayinsa a cikin ƙungiyar ko kuma ya ba shi damar zama cikakken mamba a cikinta.

Yadda lamarin ya faro

A duniyar intanet, baƙon mutum na iya zama aboki cikin sauƙi, abokin wasa a intanet kuma ya zama wanda yaro ke bayyana masa sirrinsa.

Haka kuma, tattaunawar da tun farko ba ta nuna wata matsala ba, na iya rikidewa zuwa wani mummunan yanayi da yaro zai ji tsoron bayyanawa ko kuma kunyar sanar da iyalansa ko abokansa.

Ƙungiyoyi irin su 764, wadda aka kafa a shekarar 2021, suna amfani da irin wannan yanayi wajen cin gajiyar raunin yara.

Suna amfani da abubuwan da tun farko ke jan hankalin yara zuwa intanet, kamar neman abokai, kulawa da kuma jin cewa suna cikin wata al'umma.

Daga nan sai su mayar da waɗannan abubuwa hanyoyin mallake su da kuma tilasta musu aikata abubuwa marasa kyau.

Hukumar Binciken Manyan Laifuka ta Tarayya ta Amurka (FBI), wadda ke gudanar da ayyukan leƙen asiri da binciken manyan laifuka a cikin ƙasar, ta yi gargaɗin cewa ayyukan ƙungiyar 764 sun ƙaru matuƙa.

Ta bayyana hakan ne a cikin sanarwar faɗakarwa ga jama'a da ta fitar a ranar 6 ga watan Maris din shekarar da ta gabata.

Ma'aikatar Shari'a ta Amurka kuwa tana bayyana 764 a matsayin wata ƙungiyar masu tsattsauran ra'ayi da ke aikata munanan laifuka ba tare da la'akari da wata manufa ko ƙa'ida ba.

Ƙungiyar 764 na ɗaya daga cikin ƙungiyoyin masu aikata laifukan intanet da ke cikin babbar hanyar sadarwa da aka fi sani da “The Com”, wadda ta ƙunshi ayyukan tashin hankali da laifukan yanar gizo.

A cewar ƙwararrun da ke aiki a fannonin haƙƙoƙin yanar gizo, kare yara da kuma nazarin halayen masu amfani da intanet, matsalar ba wai kawai yawan lokacin da yara ke ɗauka a intanet ba ce.

To, ta yaya irin waɗannan ƙungiyoyin masu aikata munanan laifuka ke gano yara tare da jefa su cikin tarkonsu?

Ta yaya tattaunawa ko hulɗar yau da kullum da ba ta nuna wata matsala ba ke rikidewa zuwa hanyoyin mallake su da kuma tilasta musu aikata abubuwa?

Haka kuma, shin iyaye da kamfanonin fasaha suna da isasshiyar ƙwarewar gane haɗarin tun kafin lamarin ya tsananta?

Gidauniyar Kare Haƙƙoƙin Yanar gizo, wadda ke gudanar da layin taimakon gaggawa ga mutanen da ke fuskantar cin zarafi da tsangwama ta intanet a Pakistan, ta ce an samu wani “ƙarin munin yanayi da ke jawo damuwa” dangane da karuwar laifukan cin zarafin yara a intanet a cikin 'yan shekarun nan.

Ayesha Babar, manajan hulɗa da jama'a na ƙungiyar, ta shaida wa TRT World cewa layin taimakon na ƙungiyar ya samu ƙarin kashi 51 cikin 100 na rahotannin da suka shafi yara a shekarar 2024.

Haka kuma, an sake samun ƙarin kashi 28 cikin 100 a shekarar 2025, inda ake samun ƙaruwar lamuran da suka shafi jan hankalin yara cikin tarkon masu laifi da kuma yi musu barazana ta hanyar amfani da bayanan sirrinsu.

Ƙungiyar ta bayyana cewa zuwa shekarar 2026, adadin rahotannin da suka shafi yara ƙanana ya riga ya zarce jimillar waɗanda aka samu a shekarar da ta gabata.

Babar ta bayyana cewa wannan gagarumin ƙaruwa na zuwa ne tare da tsanantar laifukan da kuma haɗarin illolin da za su iya biyo baya.

Ta ce a baya, yawancin rahotannin sun fi shafar cin zarafi da muzanta mutane ko amfani da kalaman batanci, amma a yanzu mafi yawan lamuran sun haɗa da jan hankalin yara cikin tarkon masu laifi, cin zarafin mata da yara ta fuskar lalata, da kuma yi musu barazana ta hanyar amfani da bayanan sirrinsu.

Babar ta jaddada cewa: “Abin da iyaye da dama ba sa fahimta shi ne, wuraren wasannin intanet da kuma sassan tattaunawar da ke tare da su ba wuraren wasa ne kawai da ba su da wata alaƙa da sauran duniyar intanet ba.

“Masu aikata laifuka na iya amfani da tattaunawa ta yau da kullum, wadda ba ta nuna wata matsala ba, wajen gina amana da yara.

“Daga nan sai su mayar da yaran zuwa wasu dandamali ko kuma rukunin tattaunawa na sirri masu amfani da ɓoyayyen tsarin sadarwa, inda za su iya jan hankalinsu cikin tarkon cin zarafi, tilasta musu aikata abubuwa da kuma yi musu barazana ta hanyar neman kuɗi ko wasu buƙatu da suka shafi hotuna ko bidiyoyin batsa.”

Ta jaddada cewa, saboda haka, ya kamata a mayar da hankali fiye da kawai sa ido kan tsawon lokacin da yaro ke ɗauka yana buga wasannin intanet.

Abin da ya fi muhimmanci shi ne fahimtar waɗanda yake tattaunawa da su, yadda alaƙar da ke tsakaninsu take bunƙasa, da kuma ko tattaunawarsu tana komawa zuwa wasu wuraren tattaunawa na sirri.

Ta ce, maimakon iyaye su tsaya kawai ga sa ido kan ayyukan 'ya'yansu, yana ƙara zama wajibi su gina kyakkyawar alaƙa da su bisa amana, domin yaran su riƙa samun damar bayyana musu duk wata matsala da suke fuskanta.

Ƙungiyar 764 ta ja hankalin hukumomin tsaro na ƙasashe daban-daban da masu bincike a faɗin duniya, sakamakon yadda take amfani da dabarun jan hankalin yara cikin tarkon masu laifi ta intanet, yi musu barazana ta hanyar neman hotuna ko bidiyoyin batsa, wulaƙanta su da kuma yi musu barazana, domin tilasta musu aikata abubuwa masu ƙara muni.

Gargadin da FBI ta fitar a watan Maris na shekarar 2025 ya bayyana cewa ƙungiyar 764 tana amfani da dabaru da suka haɗa da cin zarafin yara ta fuskar lalata, tilasta musu cutar da kansu da kuma yi musu barazanar tashin hankali.

Masu bincike sun kuma tattara bayanai da ke nuna alaƙar da ke tsakanin ƙungiyar 764 da wasu manyan hanyoyin sadarwa na ƙungiyoyin intanet, inda masu aikata laifuka ke samun matsayi da karɓuwa a cikin su ta hanyar wulaƙanta wasu ko cutar da su.

Babu wani sahihin ƙididdiga na duniya da ya bayyana adadin yaran da ƙungiyar 764 ta ci zarafinsu kai tsaye. Wannan kuwa ya faru ne saboda ƙungiyar ba wata ƙungiya guda ɗaya ba ce da take da takamaiman iyakoki ko tsarin gudanarwa.

A maimakon haka, tana cikin wata hanyar sadarwa mai sauyawa, wadda ta ƙunshi ƙungiyoyi masu alaƙa da juna, rassan da suka balle daga wasu ƙungiyoyi da kuma daidaikun mutane.

Wannan yanayi yana sa ya zama da wahala a bambance tsakanin waɗanda aka tabbatar da cewa ƙungiyar 764 ce ta ci zarafinsu da waɗanda wasu ƙungiyoyi masu alaƙa da ita ko wasu nau'o'in cin zarafi ta intanet suka shafa.

Daga kawance zuwa tirsasawa

Khan ya bayyana cewa shiga cikin al'ummomin intanet na iya zama abu mai sauƙi, musamman ma waɗanda aka kafa bisa shahararrun wasannin kwamfuta da sauran abubuwan da mutane ke sha'awa.

Dandalin Discord, Reddit da Facebook suna ɗauke da al'ummomi da dama waɗanda aka keɓe domin tattauna wasanni na musamman, jarumai da kuma al'adun masu sha'awar wasannin kwamfuta.

Duk da cewa yawancin waɗannan al'ummomi wurare ne na halal da ake tattaunawa da musayar ra'ayoyi bisa abubuwan da mutane ke sha'awa, sauƙin shiga cikinsu na iya kuma samar da dama ga mutanen da ke da mugun nufi su kusanci matasa masu amfani da intanet.

Khan ya shaida wa TRT World cewa: “Tun da yawancin waɗannan al'ummomi mutane ne na yau da kullum ke ƙirƙira domin neman kuɗi, abin da suka fi mayar da hankali a kai shi ne ganin adadin mambobinsu yana ƙaruwa. Wannan ne ya sa shiga irin waɗannan al'ummomi yake da sauƙi sosai.”

Ya ƙara da cewa, idan manyan shafukan intanet suna da sauƙin shiga, sannan kuma ba a kula da ayyukansu yadda ya kamata, hakan na iya ba wa mutanen da ke da wasu mugayen manufofi damar mu'amala da yara.

Haɗarin ba ya taƙaita ga wasa guda ko wani dandali na musamman ba ne. Khan ya bayyana Roblox a matsayin wani babban abin damuwa, saboda yawan yaran da ke amfani da shi da kuma yawan korafe-korafen da ake samu akai-akai dangane da jan hankalin yara cikin tarkon masu laifi da kuma mu'amalar da ba ta dace ba a wannan dandali.

Ya kuma bayyana wani salo da ake yawan amfani da shi, inda wani mutum kan fara ƙulla abota da yaro yayin da suke buga wasa tare. Daga nan sai ya ƙarfafe shi da su koma wani dandali na daban domin ci gaba da tattaunawa, kamar Discord, TeamSpeak ko Facebook.

Yaron da ya fara haɗuwa da wani mutum a cikin dandali na wasanni da ake amfani da shi tare, mai yiwuwa ba zai fahimci haɗarin da ke tattare da ci gaba da tattaunawa da shi a wani dandali na daban ba.

Alaƙar da tun farko ta shafi wasa kawai, a hankali za ta iya rikidewa zuwa tattaunawa ta sirri, inda mutumin zai fara yi wa yaron tambayoyi game da rayuwarsa, neman hotunansa ko kuma matsa masa lamba da kada ya bayyana tattaunawarsu ga wani.

A cewar Khan, ba wasannin kwamfuta ne matsalar ba. Haka kuma, shiga wata al'umma ta intanet ba yana nufin cewa yaro zai shiga cikin haɗari kai tsaye ba ne.

Abin da ke jawo damuwa shi ne, wuraren da aka kafa bisa abubuwan da mutane ke sha'awa tare na iya zama hanya mafi sauƙi ta fara hulɗa da yara. Haka kuma, sauya dandali daga wannan zuwa wancan na iya sa iyaye ko masu kula da waɗannan dandamali su kasa bin diddigin irin alaƙar da ke gudana.

Khan ya yi imanin cewa iyaye da dama ba sa fahimtar yadda irin waɗannan alaƙoƙi za su iya zama masu haɗari.

Ya ce: “Babban abin da nake ganin iyaye ba sa fahimta shi ne irin girman abubuwan da waɗannan masu yaudarar yara za su iya kaiwa. Lamarin yana farawa ne da abota ta yau da kullum kawai, amma daga ƙarshe yana iya kaiwa ga abubuwa mafi muni da ban tsoro.”

Me ya sa ba lallai yara su yi magana ba

Manizeh Bano, babbar daraktar ƙungiyar Sahil ta Pakistan, wadda ke aiki wajen kare haƙƙoƙin yara, ta shaida wa TRT World cewa ƙaruwar amfani da wayoyin zamani da yara ke yi na ƙara mayar da batun tsaron yara a intanet zuwa wani lamari da ke buƙatar ɗaukar matakin gaggawa.

Ta kuma nuna damuwarta kan yadda iyaye da dama ba su da cikakkiyar masaniya game da kayan aikin da ake da su domin toshe saƙonnin da ba a so, sa ido kan ayyukan yara a intanet da kuma gano alamun farko na ƙoƙarin jan hankalinsu cikin tarkon masu laifi.

A cikin wani saƙon murya da ta aika wa TRT World, ta ce: “Dole ne mutane su waye kan yadda za su gane cewa ana jan su cikin wani tarko da zai iya kaiwa ga yi musu barazana ta hanyar neman hotuna ko bidiyoyin batsa.”

Bano ta kuma yi gargaɗi kan babbar hanyar sadarwar intanet da ake amfani da ita wajen yaɗa abubuwan da suka shafi cin zarafi da kuma halayen tilasta wa mutane aikata abubuwa marasa kyau.

Ta ce: “Yana da matuƙar muhimmanci a tuna cewa duniyar ɓoyayyar intanet (Dark Web) tana da rassa da suka bazu sosai, kuma kasuwanci ne mai matuƙar riba, wanda wata ƙungiyar mafiya ke ɓoye a bayansa.”

Maganar da ta yi game da ‘Dark Web’ na nuna damuwar da ake da ita game da ɓoyayyun hanyoyin sadarwa na intanet. Ta bayyana cewa waɗannan ne ainihin haɗurran da ya kamata a sake nazari tare da ɗaukar matakan da suka dace domin magance su.

Ko shafukan na daukar isassun matakai?

Wannan matsalar ta kuma haifar da tambayoyi game da nauyin da ya rataya a wuyan kamfanonin da ke tafiyar da dandamalin wasannin bidiyo da na sadarwa.

Khan, ɗan jaridar, ya nuna shakku kan ko waɗannan dandamali suna yin iya ƙoƙarinsu wajen hana cin zarafi, musamman a wuraren da yara ke yawan amfani da su.

Ya ce a baya Roblox ya ɗauki wasu matakai domin magance damuwar da ake nunawa, amma a ganin sa, lamarin ya ƙara taɓarɓarewa a ’yan shekarun nan.

Ra’ayinsa na nuna damuwar da masu amfani da dandamalin da iyaye ke nunawa ne, ba wai wani sakamakon bincike mai zaman kansa da ya tabbatar da ingancin tsarin kariyar Roblox ba.

Tambayoyin ba su tsaya ga ko dandamali na da ƙa’idojin hana jan yara cikin tarkon masu cin zarafi ba.

Sun haɗa da yadda ake aiwatar da waɗannan ƙa’idoji, saurin ɗaukar mataki kan rahotannin da aka shigar, ko masu maimaita laifuka za su iya komawa ta amfani da sabbin shafukan bayanansu, da kuma yadda kamfanonin ke magance ƙoƙarin mayar da tattaunawar da ake yi da yara zuwa wasu manhajoji.

Ya kamata iyaye su san dandamali da shafukan da yaransu ke amfani da su, tare da duba ka’idojin sirri da kariya.

Shawarwarin masana sun nuna buƙatar ɗaukar matakai na bai ɗaya, waɗanda suka haɗa da wayar da kan iyaye, ɗora wa kamfanonin dandamali alhakin kare masu amfani, da kuma sa hannun hukumomin tabbatar da doka.

Matakan da iyaye za su iya dauka

Shawarar masana ita ce kada a haramta wa yara yin wasannin bidiyo baki ɗaya, sai dai iyaye su ƙara mayar da hankali kan irin alaƙar da yaransu ke kullawa da mutane a intanet.

Ya kamata iyaye su san wasannin da yaransu ke bugawa, manhajojin tattaunawa da suke amfani da su, da kuma ko suna cikin ƙungiyoyin intanet na jama'a ko na sirri.

Haka kuma, ya kamata su tattauna da yaran game da haɗarin karɓar saƙonni ko gayyata daga baƙi, aika hotunan tsiraici, bayyana bayanan sirri, ko amincewa da ɓoye alaƙar da suka ƙulla a intanet.

Masana sun ba da shawarar cewa iyaye su riƙa tattaunawa da yaransu cikin natsuwa, ba tare da hukunta su ko nuna musu laifi ba. Haka kuma, su ƙarfafa ka’idojin sirri da kariya, tare da tabbatar wa yara cewa ba za a ƙwace musu wayoyinsu ko wasu na’urorinsu ba kawai saboda sun bayyana cewa wani ya tuntuɓe su ta hanyar da ta tayar musu da hankali.

Idan yaro ya sanar da iyayensa cewa ana yi masa barazana ko tilasta masa yin wani abu ta hanyar yi masa barazana, ya kamata iyayen su saurare shi cikin natsuwa, su tabbatar masa cewa ba shi ne ya jawo wa kansa wannan matsala ba, sannan su taimaka masa wajen kai rahoton shafin wanda ke cin zarafinsa da kuma tuntuɓar hukumomin da abin ya shafa.

Idan babu haɗari wajen yin hakan, ya kamata su adana sunayen shafuka, hanyoyin haɗin shafuka (account links), saƙonnin da aka aika, da lokutan da aka aika su.

Idan yaro yana fuskantar barazanar cutar da kansa ko kuma wani mummunan rauni nan take, neman agajin gaggawa daga hukumomin da abin ya shafa da ƙwararrun ma'aikata ya kamata ya zama babban fifiko.

Sai dai wataƙila mafi kyawun hanyar kariya ita ce tabbatar da cewa yara suna jin za su iya bayyana damuwarsu idan wata alaƙa da suka ƙulla a intanet ta fara sa su jin rashin daɗi, ba tare da tsoron zargi ko hukunci ba. Kamar yadda Khan ya bayyana, yana iya zama da wahala a gane haɗarin tun da farko, domin sau da yawa lamarin yana farawa ne da abin da yake kama da marar wata illa.

Ya ce: “Babban abin da nake ganin iyaye ba sa fahimta shi ne girman abin da waɗannan masu jan yara cikin tarkonsu za su iya kaiwa. Lamarin yana farawa ne da abota ta yau da kullum kawai, amma daga baya yana iya rikidewa zuwa abubuwa masu duhu da ban tsoro sosai.”