Iskar bazara ta wuce wacce babu abin da ke cikinta sai ƙura kawai a kan titunan Badagry, Jihar Legas, lokacin da Nwandieze Fortune Onyedikachi, ‘yar shekara 12, ya fara jin kansa yana bugawa ba ƙaƙƙautawa. Abin da ya fara da ciwon kai mai tsanani, wanda mutane da yawa suka yi watsi da shi a matsayin rashin lafiya ta yau da kullum, ya rikiɗe zuwa yaƙi mai barazana ga rayuwa da cutar sankarau ta kwakwalwa.

A cikin 'yan kwanaki, zazzaɓi da sanyi, da sanƙarewar wuya suka fara, wanda ya haifar da munana mafarkai da ciwo mai raɗaɗi. Iyayenta sun garzaya da ita asibiti, inda aka gano tana fama da cutar sankarau mai kama laka, wata cuta da ta riga ta kashe wani yaro a sashen keɓe marasa lafiya da ke kusa da shi.

Yayin da Nwandieze ta tsira ba tare da wata matsala ta dindindin ba, yarinyar da ke kan gadon da ke kusa da ita ba ta yi sa'a ba; ta kurumce, wata shaida ta mummunar nakasar da sankarau za ta iya haifarwa ga wanda ta kama.

Sama da mil dubu a yankunan da suka bushe a Nijar, wani labari makamancin haka ya faru a lokacin wata mummunar annoba. Wani bincike da aka yi bayan waɗanda suka tsira daga ɓarkewar cutar nau’in ‘Neisseria meningitidis serogroup C’ a shekarar 2022 ya gano cewa kashi 12% na waɗanda suka rayu bayan kamuwa da cutar sun fuskanci mummunan sakamako mai sauya rayuwa.

Ga waɗanda suka tsira daga wannan nau'in cutar daban da aka tabbatar, adadin ya fi haka, da kashi 18%, inda da yawa ke fuskantar rashin ji, da mutuwar ɓarin jiki, da farfadiya. Cutar baƙar maƙiyiya ce mai saurin yaɗuwa kuma marar tausayi, tana kashe dubban rayuka kowace shekara, kuma tana barin wasu marasa adadi da nakasa tsawon rayuwa.

Wannan ita ce gaskiyar lamarin ga miliyoyin mutane da ke zaune a "Meningitis Belt," wani yanki na kasashe 26 da suka fara tun daga Senegal zuwa Habasha, inda barkewar cutar ke ci gaba da zama barazana mai kisa.

Rigakafin da ta kawo sauyi

Duk da haka, a tsakanin ƙalubalen, akwai gagarumin cigaba a faɗin nahiyar. Ƙasashe suna ƙara himma wajen aiwatar da ayyukansu, suna canzawa daga amincewa wanzuwar matsalar zuwa aiwatar da ingantattun hanyoyin magance ta.

Tsawon shekaru, yaƙin ya dogara sosai kan matakan da suka dace - suna jiran barkewar cutar kafin fara kamfen ɗin allurar rigakafi ta gaggawa. Wannan hanyar ta yi tsada kuma sau da yawa ta zo a makare. Amma yaƙin ya juya zuwa wani sabon salo. Gabatar da allurar rigakafin MenAfriVac mai juyin juya hali, wanda aka haɓaka ta hanyar haɗin gwiwa na musamman, ya kawar da cutar sankarau ta serogroup A a yankin, ba tare da an bayar da rahoton bullar cutar ba tun daga shekarar 2017.

Yanzu, an mayar da hankali kan kawar da sauran nau'ikan cutar. Wata sabuwar allurar rigakafin pentavalent mai ƙarfi, wacce aka tsara don murkushe rukunnai biyar mafi yawan cutar meningococcal a Afirka, WHO ta riga ta ba da izini kuma ana shirin fara aiwatar da ita, inda Najeriya ke kan gaba. Wannan sabon kayan aikin yana ba da hanya mai inganci don dakatar da barkewar cutar kafin ta bulla.

Don tallafawa wannan cigaba, Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) kwanan nan ta kira manyan tarurrukan bita na yanki a Copenhagen da Alkahira. Waɗannan ba kawai tarurruka ba ne; sun nuna muhimmin sauyi daga haɓaka jagoranci na duniya zuwa tallafawa ƙasa don aiwatarwa. A Copenhagen, shugabannin lafiyar jama'a sun mayar da hankali kan ƙarfafa tsarin sa ido da dakunan gwaje-gwaje don inganta gano barkewar cutar. A Alkahira, ƙasashe sun yi aiki tare don sake dubawa da ƙarfafa shirye-shiryen cutar sankarau na ƙasa da kuma gano manyan abubuwan da suka fi muhimmanci a aiwatar da ita. Manufar a bayyane take: don tabbatar da cewa za a yi amfani da sabbin kayan aikin da ake da su yadda ya kamata.

Kawance mai kawo cigaba

Dr. Githinji Gitahi, Shugaban Kamfanin Amref Health Africa, ya fahimci bukatar gaggawar sosai. Bayan ya rasa wani mamba na iyali sakamakon cutar kuma ya kula da yara da ke fama da ita a matsayin ƙwararren likita, ya san barnar da ta faru shi kansa.

Ya jaddada buƙatar yin amfani da hanyoyi daban-daban, yana kira ga gwamnatocin Afirka, ƙungiyoyin farar hula, da kamfanoni masu zaman kansu su cim ma muradun kiwon lafiya na duniya da kuma tabbatar da samun damar yin amfani da sabuwar allurar rigakafin cutar pentavalent daidai gwargwado.

A wajen taron bitar, an kuma sake maimaita wannan ruhin haɗin gwiwa.

Ƙasashe, duk da cewa suna da ƙarfin tsarin kiwon lafiya daban-daban, sun gano abubuwan da suka fi muhimmanci: ƙarfafa shirye-shiryen rigakafi, haɓaka tabbatar da dakin gwaje-gwaje, sabunta bayanan ayyuka a asibiti, da inganta kulawa ga waɗanda ke rayuwa da sakamakon cutar sankarau.

Sun sake duba shirye-shiryen ƙasa na junansu kuma sun yada mafita masu amfani ga ƙalubalen da aka saba, ba kawai daga ƙasashen Afirka ba har ma daga gogewar ƙasashe kamar Brazil da Birtaniya.

"Halin da muke gani a faɗin ƙasashe abin ƙarfafawa ne," in ji Antoine Durupt, Babban jami’in Shirin Taswirar Duniya Don Kawar da Cutar sankarau a 2030 na WHO. "Idan ƙasashe suka yada ilimi, suka koyi abubuwa daga junansu, suka kuma yi aiki tare a yankuna da abokan hulɗa na WHO, suna gina shirye-shiryen yaki da cutar sankarau masu ƙarfi waɗanda ke ceton rayuka, rage nakasa da kuma kusantar da mu ga burin kawar da cutar nan da shekarar 2030."

Tsira daga cutar sankarau

"Har yanzu akwai fiye da shekaru huɗu kafin a cim ma burin Taswirar Hanya," in ji Vinny Smith, Babban Jami'in Gidauniyar Bincike ta Ciwon Sankarau, yana mai magana da gaggawar fafutukar. "Wannan yana nufin shekaru huɗu don ɗaga muryoyinmu, yin aiki tare da kuma neman canji."

Cigaban da aka samu abin a iya gani ne, inda mace-macen da ake samu daga cutar sankarau. Duk da haka, saurin har yanzu bai isa ba. Zuba jari mai ɗorewa a fannin sa ido, allurar rigakafi, da kulawa yana da matuƙar muhimmanci don tabbatar da cewa an cim ma burin duniya na kawar da cutar sankarau nan da shekarar 2030 kuma an kare waɗanda suka fi rauni.

Idan aka duba gaba, cigaba da tallafin fasaha, bin diddigin lokaci-lokaci da haɗin gwiwa na yanki zai zama mai muhimmanci don ci gaba da haɓaka da kuma fassara tsare-tsare zuwa tasiri mai ma'ana.

Matakai na gaba da aka gabatar sun haɗa da kafa al'ummomin aiki na yanki, samar da taimakon fasaha da aka yi niyya da kuma raba kayan aiki da gogewa masu amfani don tallafawa ayyukan aiwatarwa.

Muryoyin waɗanda suka rayu bayan tsira daga wannan cuta su ne mafi ƙarfi wajen haifar da wannan ƙaruwar. A wajen Nwandieze Fortune Onyedikachi, wanda ya tsira da kamar mu'ujiza ba tare da wani mummunan dawwamammen sakamako mai ɗorewa ba, rayuwarsa kira ne ga aiki da kuma shaida ga ikon shiga tsakani.

"Ciwon sankarau ya kasance babban ƙalubalen lafiyar jama'a, amma tare da shiga tsakani cikin lokaci da kulawa mai kyau, za a iya ceton rayuka da yawa, kuma ƙarin waɗanda suka tsira za su iya rayuwa ba tare da mummunan sakamako ba."