A kwanakin baya, Amurka ta rattaba hannu kan wata yarjejeniya da Saudiyya kan haɗin gwiwa a fannin makamashin nukiliya, wadda Ma'aikatar Makamashi ta Amurka ta bayyana a matsayin "yarjejeniya mai tarihi."

Sakataren Makamashi na Amurka, Chris Wright, da Ministan Makamashi na Saudiyya, Yarima Abdulaziz bin Salman, ne suka sanya hannu kan yarjejeniyar Section 123 ƙarƙashin Dokar Makamashin Nukiliya ta Amurka, tare da wata yarjejeniyar kariya tsakanin ƙasashen biyu.

Irin waɗannan yarjejeniyoyi galibi sukan ba da damar amfani da na'urorin nukiliya na Amurka, man nukiliya na Amurka da kuma sa ido daga Amurka.

Sai dai wannan yarjejeniya ta janyo muhawara mai zafi, saboda wasu kafafen yaɗa labarai na Amurka sun ce tana iya bai wa Saudiyya damar tace sinadarin uranium a cikin ƙasarta.

Wannan ya sa mutane da dama suka tuna da irin muhawarar da aka shafe shekaru ana yi kan shirin nukiliyar Iran, sai dai yanzu a wani sabon salo.

Iran da Batun Nukiliya

Tsawon kusan shekaru 20, al'ummar duniya sun mayar da hankali kan shirin nukiliyar Iran, suna kallonsa a matsayin babbar matsalar da ya kamata a warware.

Sai dai masana suna cewa wannan hangen nesa bai taɓa ɗaukar cikakken yanayin yankin ba.

An dade ana zargin Isra'ila da mallakar makaman nukiliya, duk da cewa ba ta taɓa amincewa ko musanta hakan a hukumance ba.

A lokaci guda kuma, ƙasashen yankin Gulf suna da nasu matsalolin tsaro waɗanda suka fara tun kafin rikicin Iran kuma za su ci gaba da wanzuwa bayansa.

Masu sukar manufar Amurka suna cewa hana ƙasa guda tace uranium, yayin da ake bai wa wata damar yin hakan, ba manufar hana yaɗuwar makaman nukiliya ba ce, illa nuna son-kai.

Muhawara Kan Yarjejeniyar Saudiyya

A makon da ya gabata, Shugaban Amurka Donald Trump ya rubuta a shafinsa na Truth Social cewa:

Ya ce Saudiyya za ta samu cibiyoyin nukiliya ne na farar-hula kawai.

Sai dai sanarwar hukuma ta Ma'aikatar Makamashi ta Amurka ba ta ambaci batun tace uranium ba.

Rahotanni da dama da suka dogara da takardun Majalisar Dokokin Amurka da masana sun nuna cewa yarjejeniyar na iya barin wannan damar a buɗe.

Sanata Ed Markey ya gabatar da wata doka mai suna No Nuclear Weapons for Saudi Arabia Act, wadda za ta tilasta Saudiyya ta yi watsi da tace uranium kafin yarjejeniyar ta fara aiki.

Masaniyar hana yaɗuwar makaman nukiliya Kelsey Davenport ta ce haɗin gwiwar nukiliya na iya ƙarfafa tsarin hana yaɗuwar makaman nukiliya, amma kuma yana iya raunana shi idan ba a fayyace cikakkun sharuɗɗansa ba.

Me Wannan Ke Nufi Ga Iran?

A baya tambayar ita ce:

"Shin Iran za ta mallaki makamin nukiliya?"

Yanzu kuwa tambayar na sauyawa zuwa:

"Me ya sa za a ci gaba da ƙuntata wa Iran idan Saudiyya za ta samu irin damar da ita ba ta samu ba?"

Wannan batu ya ƙara ɗaukar hankali musamman ganin cewa Saudiyya ta kulla yarjejeniyar tsaro da Pakistan, ƙasar da ta mallaki makaman nukiliya.

Ministan Tsaron Pakistan ma ya taɓa cewa idan bukatar hakan ta taso, ƙwarewar nukiliyar Pakistan za ta kasance a shirye domin taimaka wa Saudiyya.

Haka kuma Yarima Mai Jiran Gado Mohammed bin Salman ya sha bayyana cewa idan Iran ta mallaki makamin nukiliya, Saudiyya ma za ta yi hakan.

Sabon Daidaiton Ƙarfi a Yankin

Masana suna ganin idan Saudiyya ta samu wannan damar, Haɗaɗɗiyar Daular Larabawa (UAE) ma za ta iya neman a sake duba tata yarjejeniyar nukiliya da Amurka.

Hakan na iya haifar da sabon yanayi inda ƙasashen yanki za su fara neman daidaiton damar nukiliya tsakaninsu.

Haka kuma Turkiyya, wadda ita ma ke da shirinta na makamashin nukiliya na zaman lafiya, za ta yi nazari sosai kan yadda wannan sabon yanayi zai shafi tsaron yankin.

Darasin Yarjejeniyar Tehran ta 2010

A shekarar 2010, Turkiyya da Brazil sun jagoranci wata yarjejeniya da Iran da aka sani da Tehran Declaration.

A ƙarƙashin yarjejeniyar, Iran ta amince ta tura kilogiram 1,200 na uranium da ta tace zuwa Turkiyya, a madadin samun man nukiliya domin wani injin binciken lafiya.

Sai dai Amurka da ƙawayenta ba su amince da yarjejeniyar ba, kuma cikin kwanaki kaɗan suka ƙara kakaba wa Iran sabbin takunkumi.

Masu nazari suna cewa manufar Turkiyya ta lokacin ita ce:

• Bai wa kowace ƙasa haƙƙin amfani da makamashin nukiliya cikin lumana.

• Gina amincewa ta hanyar sa ido da yarjejeniya, maimakon takunkumi kawai.

Kammalawa

Masana na gargadin cewa idan aka ci gaba da gudanar da batun nukiliya ta hanyar yarjejeniyoyi na daban-daban maimakon tsarin bai ɗaya da kowa zai amince da shi, hakan na iya ƙara tayar da hankalin tsaro a Gabas ta Tsakiya.

Sun ce yanzu lokaci ya yi da za a sake duba yadda ake tafiyar da batun, domin sabon yarjejeniyar Amurka da Saudiyya na iya sauya dokokin siyasa da tsaron yankin baki ɗaya.