Fiye da wata guda kenan, ayarin motocin bas ke mayar da dubban 'yan Sudan zuwa yankunansu daga maƙwabciyar kasar Masar inda suka nemi mafaka bayan ɓarkewar yaƙin basasa a shekarar 2023.
Da yawa na komawa gidajen da suka rushe da kuma abubuwan more rayuwa da suka lalace, amma suna sha'awar sake gina rayuwarsu a ƙarƙashin shirin dawo da 'yan gudun hijira bisa radin kai da gwamnati ke tallafawa.
Watanni bakwai kenan da gwamnati ta koma babban birnin Khartoum, daga babban birninta na lokacin yaƙi Port Sudan da ke bakin teku. Hukumomin sun mayar da hankali kan ayyukan sake gina ƙasar, wanda aka ƙiyasta za su kashe ɗaruruwan biliyoyin daloli, da kuma komawa kan hanyar samun kwanciyar hankali ta siyasa.
A wannan makon, gwamnati ta karɓi baƙuncin tawagar Tarayyar Afirka don miƙa shawararta ta tattaunawa a cikin Sudan tare da manyan 'yansiyasa.
Rikicin da yaƙi-ci-yaƙi cinyewa
Tattaunawar da tawagar Tarayyar Afirka ta zo ne a wani lokaci mai muhimmanci yayin da yaƙin basasar ke ci gaba da kasancewa cikin ruɗani, wanda ke ƙara matsin lamba don cim ma matsaya kan sulhu.
Duk da haka, koma-baya na irin waɗannan ƙoƙarin sulhun da suka gabata har yanzu suna nan. Manyan tarukan tattaunawa da aka gudanar a manyan biranen duniya sun fuskanci cikas saboda rashin isassun damar yin amfani da ɓangarorin Sudan ko masu ruwa da tsaki na waje da ke ci gaba da yin rikicin, a cewar masu sharhi.
"Ba za a iya kawo zaman lafiya mai ɗorewa daga wajen Sudan ba. Dole ne rundunonin siyasa na Sudan, ƙungiyoyin farar hula, ƙungiyoyin ƙwararru, mata, matasa, shugabannin gargajiya da na al'umma, da wakilan yankunan da yaƙin ya shafa su taka muhimmiyar rawa wajen fayyace makomar siyasar ƙasar," in ji masanin tarihi na Sudan Tarig Mohamed Nour a tattaunawarsa da TRT Afrika.
‘Garanton da ba na kowa ba’
"Matsayin Tarayyar Afirka ya kamata ya zama na tabbatar da cewa ba shi da wani bambanci a nahiyar Afirka, ya haɗa yankunan Sudan daban-daban da kuma daidaita hanyoyin sulhu na ƙasashen duniya da na yanki."
Kafin isowar tawagar Tarayyar Afirka, shugaban rundunar sojojin Abdel Fattah al-Burhan ya yi shawarwari da manyan 'yan siyasa da ƙungiyoyin fararen hula na Sudan kan matakan da za a ɗauka don samar da yanayi mai kyau don tattaunawa mai zurfi.
Shawarwarin da aka tattauna sun haɗa da janye tuhume-tuhumen da za a iya yanke wa shugabannin 'yan adawa hukuncin kisa da kuma kafa kwamiti don shirya taron tattaunawa, a cewar rahotannin kafofin watsa labarai.
Rundunar Sojojin Sudan (SAF) ta kasance tana yaƙi da Rundunar Taimakon Gaggawa ta (RSF) tun daga watan Afrilun 2023.
Rikicin ya kashe dubban mutane tare da raba kimanin mutane miliyan 13 da gidajensu, a cewar Majalisar Dinkin Duniya.
Matakin cikin gida
Ziyarar da tawagar Majalisar Zaman Lafiya da Tsaro ta Tarayyar Afirka ta kai Khartoum ta nuna gagarumin sauyi da gwamnati ta yi zuwa ga wani shiri na zaman lafiya da ke karkashin jagorancin gida wanda ke jawo hankalin fararen hula.
A teburan tarurruka daban-daban da suka yi da Firaminista Kamil Idris da shugaban rundunar sojin kasar Burhan, an tabo batutuwa da suka shafi zaman lafiya, tsaro da kwanciyar hankali a Sudan.
An shaida wa tawagar Tarayyar Afirka cewa tattaunawar Sudan da Sudan za ta "fara nan ba da jimawa ba", za ta kasance "mallakar dukkan mutanen Sudan" kuma za ta kai ga "murmurewar ƙasa baki ɗaya" kuma za ta kai ga kammala zaɓe.
Amma akwai gargadin da aka yi, ciki har da "rashin sanya Rundunar Sojojin Sudan da mayakan RSF a kan layin daidaito guda," da kuma kin amincewa da tsoma bakin kasashen waje. Firaminista ya kuma dage cewa RSF ta janye daga yankunan da ke ƙarƙashin ikonta ta kuma shiga cikin rundunar sojojin ƙasa.
Sharuɗɗan sulhu
Mutane daban-daban da suka yi magana da TRT Afrika sun yi matukar farin ciki da shirin tattaunawar, kodayake wani muhimmin batu shi ne ko sharuɗɗan tattaunawar za su iya samun amincewar masu taka rawa a Sudan da kuma samun sahihancin ƙasashen duniya. Wasu sun yi kira da a dakatar da yaƙi gaba ɗaya kafin a fara tattaunawar.
Mariam Al-Mahdi, wata 'yar adawa kuma tsohuwar ministar harkokin waje, ta yi kira da a samar da "yanayin da zai sa tattaunawar ta udana lafiya, ta zama abin dogaro, kuma mai amfani don samun nasara". Ta bayyana cewa matakan farko na gina amincewa don haɗin kai ba za su jinkirta tattaunawar ba amma za su kare ta daga gazawa.
"Tattaunawar Sudan da Sudan ba za ta yi nasara ba kawai ta hanyar tattara ɓangarori a kan teburi ɗaya ba, sai dai idan an riga an gabatar da matakai masu ma'ana waɗanda ke dawo da mafi ƙarancin amincewa, kare fararen hula, da kuma ba da garantin shiga cikin aminci," in ji Mariam, a cikin wata sanarwa ga TRT Afrika.
"Mataki na farko shi ne sake gina mafi ƙarancin aminci tsakanin mayaka farar hula don ba da damar rashin jituwa ba tare da ɗaukar alhakin aikata laifuka ba, tattaunawa ba tare da zargin cin amanar ƙasa ba, da kuma haɗin kai don kawo ƙarshen yaƙin da kare fararen hula."
Batutuwan da za a tattauna
Ba a samu cikakkun bayanai kan yadda ajandar taron tattaunawar za ta kasance ba. Mutane da yawa suna fatan dakatar da tashin hankali zai kasance a sahun gaba a cikin ajandar a yayin da ake ci gaba da fada a jihohi uku na yankin Kordofan da kuma yankunan da ke kusa da Khartoum.
"Saboda haka, tattaunawar ba za ta zama kawai hanyar tattaunawa kan raba iko tsakanin manyan mutane masu dauke da makamai ko na siyasa ba. Ya kamata ta magance muhimman abubuwan da ke haifar da rikicin, makomar sojojin, rikon amana da adalci, hada kan siyasa, sake gina tattalin arziki da sake gina cibiyoyin gwamnati," in ji Nour.
Saboda haka, shigar Tarayyar Turai cikin tattaunawar ana ganin alama ce ta mallakar Afirka da kuma dagewa kan girmama ikon mulkin Sudan, yayin da ake neman hanyoyin kawo karshen mummunan yakin.
Tawagar Tarayyar Afirka zuwa Khartoum ta yi watsi da tsoma bakin kasashen waje a harkokin cikin gida na Sudan da kuma yunkurin kafa hukumomi ko gwamnatoci masu kama da juna.
"Sudan na bukatar tsarin da Afirka ke jagoranta, mafita mallakin Sudan da kuma Tarayyar Afirka mai zaman kanta ta gaske. Kasashen waje na iya tallafawa zaman lafiya, amma bai kamata su mallaki tsarin zaman lafiyar ba," in ji Nour.
