A tsakiyar rikicin makamashi a duniya, Aliko Dangote yana ƙara zama mai arziki.

A shekarar 2026 kaɗai, mutumin da ya fi kowa kuɗi a Afirka ya ƙara biliyoyin kuɗi ga dukiyarsa, inda ya ƙara darajar ribar da ya samu fiye da dala biliyan 34, a cewar Bloomberg Billionaires Index. Amma a bayan babban labarin akwai wani labari mai sarkakiya - wanda ke tsakiyar rikicin makamashi a duniya.

Matsalolin da yaƙi ke haifarwa a Gabas ta Tsakiya sun ƙara ta'azzara samar da mai a duniya, sun janyo ƙarin farashi, kuma sun kawo cikas ga manyan hanyoyin jigilar kaya. A tsakiyar wannan rudanin akwai Mashigar Teku ta Hormuz, ɗaya daga cikin manyan hanyoyin mai a duniya.

Ƙara tsaurara iko da mashigar ruwan da Iran ke yi, bayan hare-haren Amurka da Isra'ila da suka ƙara ta'azzara rikicin, ya ƙara matsin lamba ga kasuwannin makamashi na duniya da suka riga suka yi rauni.

A wannan yanayin, Afirka tana shan wahala tare da sake tsara martaninta ga duniya.

Matatar mai a tsaka da bukata

Matatar Dangote da ke Najeriya ta fara bayyana a matsayin cibiyar samar da makamashi ta nahiyar Afirka cikin sauri—tana mayar da kanta a matsayin babbar mai samar da mai da ke da tsafta ga kasuwannin Afirka da ke fuskantar matsin lamba daga sarkakiyar samar da kayayyaki ta duniya mai sauyawa.

"Kuma yayin da duniya ke fafutukar neman makamashi, Matatar Dangote ta fara zama hanyar tsira ga ƙasashen da ba sa cikin kasuwannin duniya."

An gina ta ne don rage dogaro da Afirka kan man fetur da ake shigowa da shi daga ƙasashen waje, yanzu haka matatar tana aiki a cikakken ƙarfinta—tana sarrafa ganga 650,000 a kowace rana har zuwa watan Fabrairun 2026.

Ya zuwa watan Maris, fitar da mai mai tsafta da Najeriya ta yi ya ninka sau biyu.

Manyan jiragen ruwan dakon kaya a yanzu suna yawo a Yamma, Tsakiya da Gabashin Afirka - wanda ke taimakawa wajen cike gibin samar da mai. An yi jigilar mai a tankoki guda goma sha bakwai, wadanda jimilla su kai tan 456,000, zuwa kasashe ciki har da Côte d'Ivoire, Kamaru, Tanzania, Ghana da Togo.

Wannan sauyin ya nuna wani canji a tsarin samar da makamashi a Afirka: Afirka na ci gaba da koma wa baya daga dogaro da albarkatun mai da aka tace a kasashen waje zuwa ga wadanda aka tace a yankin da kuma hanyoyin samar da kayayyaki a tsakanin Afirka.

Masana tattalin arziki sun ce samun matatar na da muhimmanci a fannin kasuwanci da kuma tsari cinikayar.

"Idan ka kalli matatar Dangote, za mu iya cewa lallai albarka ce ga Najeriya kuma a lokaci guda albarka ce ga Afirka... fa'ida ce mai girma biyu," in ji Baffa Kabiru Gwadabe na Jami'ar Bayero, Kano a tattaunawarsa da TRT Afrika.

Cikas ga matatar ta Dangote

Amma irin waɗannan abubuwan da ke haifar da faɗaɗa tattalin arziki, su ma suna fito da babban ƙalubalen da matatar ke fuskanta. Babban ƙalubalen matatar shi ne samun ɗanyen mai.

Duk da yawan danyen mai da Najeriya ke da shi, Dangote ba zai iya samun isasshensa a cikin gida ba. Yawancin man ƙasar an riga an ɗaure shi, an kulle shi cikin biyan bashi da yarjejeniyar fitar da kaya na dogon lokaci, tare da ajiye aƙalla ganga miliyan 1.5 a kowace rana.

Wannan ƙarancin ya tilasta matatar ta shiga kasuwannin duniya - a daidai lokacin da suke cikin mawuyacin hali. Wannan yana barin Dangote ya yi ta fama da wahala.

"A kan yawan mai, don haka a yanzu muna samun kason biyar… za mu iya samun 13 ko fiye cikin sauƙi," in ji David Bird, Manajan Darakta na matatar.

"Idan ka duba farashin dakon kaya, za mu iya kashe kimanin dala 800,000 a rana… wannan a halin yanzu ya kai dala miliyan 3.5 ne. Wannan ya janyo tashin farashin dakon kaya a teku."

Kuma tare da kiyasin cewa tana bukatar man fetur a kowace rana da ya kai lita miliyan 50 zuwa 60, Najeriya ta ci gaba da fuskantar koma-baya a kasuwannin duniya duk da kasancewarta ɗaya daga cikin manyan masu samar da man fetur a duniya.

Gwadabe ya yi hasashen cewa mafi kyawun mafita shi ne gwamnatin Najeriya ta "yarda ta amince ta yi ciniki da matatar mai ta Dangote a naira ... sannan kuma ta killace matatar mai ta Dangote" don rage mata matsin tattalin arzikin da farashin man fetur na duniya ke fuskanta.

Bayan cire tallafi da kuma ba wa ‘yan kasuwa damar saye da sayar da man, farashin cikin gida yanzu yana bin diddigin kasuwannin man fetur na duniya sosai - ma'ana ana matsalar tsadarsa na shafar masu amfani na cikin gida Nijeriya.

Tun lokacin da rikicin Iran ya tsananta, farashin man fetur a Najeriya ya karu da sama da kashi 50 cikin 100.

"Kowane mutum dole ne ya biya ƙarin kuɗi ... ba shi da wani zaɓi," ​​in ji wani mazaunin Legas.

"Ba za mu iya jurewa ba ... ciyar da abinci matsala ce ... komai matsala ce," in ji wani ma'aikacin gwamnati.

Sauya taswirar makamashi

A faɗin Afirka, gwamnatoci suna hanzarta shirye-shiryen gina ƙarfin tace mai a yankin da kuma rage dogaro da man fetur da ake shigo wa da shi daga ƙasashen waje.

Kenya da Uganda suna binciken kafa matatar mai ta haɗin gwiwa a Tanzania a matsayin wani ɓangare na ƙoƙarin haɗa kai.

"Za mu samu matatar mai ta haɗin gwiwa a Tanga... don duk kadarorinmu su zama masu riba," in ji shugaban Kenya William Ruto.

Dangote da kansa ya nuna shirin faɗaɗa haɗin gwiwar yankin, yana mai cewa: "Alƙawarin da nake da shi... shi ne idan muka yarda... za mu jagoranta kuma mu tabbatar da cewa an gina matatar a cikin shekaru huɗu ko biyar masu zuwa."

Fadadawa da cigaba da wanzuwar matatar

Duk da ƙa'idojin da aka gindaya, ana ci gaba da faɗaɗawa. Ana shirin faɗaɗa matatar mai zuwa karfin sarrafa ganga miliyan 1.4 a kowace rana nan da shekarar 2028—wanda hakan zai iya sanya wa ta zama ɗaya daga cikin manyan matatun mai a duniya.

A lokacin da ake kammala ginin, faɗaɗawar za ta iya samar da ayyukan yi har zuwa 95,000. Amma tare da aikin faɗaɗawar, wani sauyi ya riga ya fara bayyana.

'Ya'yan Dangote uku sun riga sun shiga cikin wannan sana'a, kowannensu yana da mukami na shugabanci a rukunin kamfanonin Dangote.

Halima Dangote tana aiki a matsayin babbar darakta, tana mayar da hankali kan dabaru da ayyuka. Mariyah Dangote tana kula da shugabanci kuma tana taimakawa wajen ƙarfafa tushen tsarin rukunin kamfanonin Dangote. Fatima Dangote tana kawo hangen nesa na matasa ga rukunin.

Ba sa yin wata-wata da jinkiri, suna shiga harkokin yanzu, suna shirin jagorantar daular da aka gina akan siminti, sukari, da kuma man fetur - a tsakiyar rikicin makamashi na duniya.

A yanzu, Aliko Dangote ya ci gaba da kasancewa a kan gaba - yana kan gaba a lokacin fuskantar guguwar katsewar man fetur a duniya da ƙaruwar buƙata.

Amma makomar wannan daular ta riga ta fara aiki. Ba wai kawai a cikin gangar mai da biliyoyin kuɗi ba, har ma a hannun waɗanda za su yi abin da zai biyo baya.