Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa dalalka horumaray ku boorriyay inay qaataan mas’uuliyad weyn oo ku aaddan dhimista qiiqa iyo bixinta maalgelinta cimilada, isagoo adkeeyay in maalgelintu noqoto mid si fudud loo heli karo, la saadaalin karo, kana jawaabaysa baahiyaha dalalka.

“Dalalka horumaray ee taariikh ahaan isticmaalay miisaaniyadda kaarboonka adduunka waa inay qaadaan mas’uuliyad weyn oo ku aaddan dhimista qiiqa iyo maalgelinta,” ayuu Erdogan ka sheegay furitaanka Shir-madaxeedka Hoggaamiyeyaasha COP31 oo Arbacadii ka dhacay Antalya, oo ah gobol ku yaalla koonfurta Turkiga.

Wuxuu ka digay in dunidu ay la tacaaleyso caqabado sii kordhaya, oo ay ka mid yihiin kulaylka adduunka, luminta kala duwanaanshaha noolaha, isticmaalka xad-dhaafka ah ee kheyraadka dabiiciga ah, khataraha sugnaanta cuntada iyo masiibooyinka cimilada la xiriira ee sii kordhaya burburkooda.

Erdogan ayaa ku baaqay in la fududeeyo helitaanka maalgelinta, tiknoolajiyadda iyo fursadaha kobcinta awoodaha, gaar ahaan dalalka ugu horumarka yar iyo dalalka soo koraya ee jasiiradaha yaryar.

“Waxaan mas’uuliyad aasaasi ah u aqoonsannay in baahiyaha dalalka Baasifigga laga dhigo kuwo si weyn loo arko, lana soo hormariyo,” ayuu yiri.

Isagoo sharraxayay ballanqaadyada Turkiga ee cimilada, Erdogan ayaa sheegay in dalku uu wado dhimista kaarboonka qaybaha kala duwan, laga bilaabo tamarta iyo warshadaha ilaa gaadiidka iyo beeraha, isagoo u-guurista dhaqaalaha cagaaran mudnaan ka siinaya guud ahaan dhaqaalihiisa.

“Ilbaxnimadeennu waxay ku dhisan tahay ixtiraamka dabeecadda, Dhulkuna waa amaano muqaddas ah oo ay tahay in la ilaaliyo lana dhowro,” ayuu raaciyay.

Qiiq-sii-dayn Nadiif ah

Wuxuu mar kale xaqiijiyay sida Turkiga uga go’an tahay inuu gaaro qiiq-sii-dayn nadiif ah marka la gaaro 2053, isagoo sheegay in arrimaha deegaanka lagu darayo qorsheynta horumarinta iyo siyaasadaha sugnaanta tamarta.

Isagoo tixraacaya hindisaha Ka takhalusidda Qashinka ee la bilaabay 2017, Erdogan ayaa sheegay in heerka dib-u-warshadaynta Turkiga uu ka kordhay qiyaastii boqolkiiba 13 ilaa ku dhowaad boqolkiiba 40 dhammaadkii 2025.

Wuxuu sheegay in dalku uu hiigsanayo horumar la taaban karo oo laga gaaro 10 arrimood oo mudnaan leh, oo ay ka mid yihiin u-guurista tamarta nadiifta ah, ka takhalusidda qashinka, sugnaanta cuntada, warshadaynta, magaalooyin u adkeysan kara saameynta cimilada iyo ilaalinta badaha.

Tobanka sano ee soo socda, Turkiga ayaa sidoo kale hiigsanaya inuu heerka isticmaalka korontadiisa kordhiyo boqolkiiba 50, kala bar dhimo kororka qashinka soo baxa, isla markaana ballaariyo adeegsiga agabka dib loo isticmaalo ee warshadaha, ayuu raaciyay.

Burburinta deegaanka Qaza

Isagoo u jeestay Qaza, Erdogan ayaa cambaareeyay weerarrada Israa’iil, isagoo sheegay inay sababeen burbur deegaan oo baahsan iyo dhimasho dad.

“Sida aan ku adkeeyay khudbaddii aan ka jeediyay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, waxa Qaza ka dhacay ma aha oo keliya xasuuq, balse sidoo kale waa burburin deegaan,” ayuu yiri.

Wuxuu tilmaamay burburinta geedaha saytuunka ee qarniyo jiray, wasakheynta ciidda iyo biyaha, iyo magaalooyin dhan oo laga dhigay burbur.

Erdogan ayaa sidoo kale iftiimiyay dhibaatada bani’aadannimo ee sii xumaanaysa kaddib roobab xooggan iyo daadad ku dhuftay Qaza, isagoo sheegay in tobannaan kun oo teendhooyin iyo hoy ah ay biyuhu qariyeen, xilli kaabayaasha ay soo gaareen burbur baahsan.

“Boqollaal kun oo walaalaheenna Qaza ku nool ah, kuwaas oo aan haysan saqaf ay hoos galaan, gaar ahaan carruurta aan waxba galabsan ee qabowga la gariiraysa, ayaa ku halgamaya inay ku badbaadaan biyaha dhexdiisa xilliga jiilaalka, iyagoo inta badan aan waalidkood la joogin,” ayuu yiri.

Erdogan ayaa adkeeyay in qof kasta oo xaaladda arkay ama wax ka og uusan ka baxsan karin mas’uuliyadda.

Wuxuu ku baaqay in gargaarka bani’aadannimo si degdeg ah loo gaarsiiyo Qaza, laga saaro go’doonka, lana soo afjaro dhibaatada lagu hayo Falastiiniyiinta.

“In awood lagu muujiyo dhibaatada carruurta Qaza waa, haddii si cad loo hadlo, calaamad muujinaysa daciifnimo, awood-darro iyo, wax kasta ka sarreeya, damiir la’aan,” ayuu yiri Erdogan.

Wuxuu hadalkiisa ku soo gabagabeeyay isagoo adkeeyay inay lama huraan tahay in jiilalka mustaqbalka looga tago adduun ka nadiifsan, ka cagaaran oo ka caddaalad badan, ka hor inta uusan meeruhu noqon mid aan lagu noolaan karin.