Taageerada NATO ee Turkiga waxay tijaabo u tahay diyaar garowga xulafada ee xiisadaha Bariga Dhexe
Ka-qaybgalayaasha doodda ee Paris ayaa ka digay in kororka xiisadaha gobolka uu saameyn ku yeelan karo amniga iyo dhaqaalaha caalamka.
Taageerada NATO ee Turkiga haddii xiisadaha gobolka ay sii kordhaan ma aha oo kaliya inay taageerto Ankara balse waxay sidoo kale tijaabin doontaa heerka diyaar garow ee xulafada, sida uu sheegay khabiir amni Arbacadii intii lagu guda jiray dood ka dhacday Paris oo ku saabsan xiriirka Turkiga iyo NATO.
Murat Aslan, oo ah macallin ka tirsan Jaamacadda Hasan Kalyoncu isla markaana cilmi-baare sare ka ah machadka SETA, ayaa ka digay in weerarradii dhawaan ay Maraykanka iyo Israa’iil ku qaadeen Iiraan ay ballaaran karaan isla markaana ay suurtagal tahay inay ku fidaan gobolka Khaliijka.
Wuxuu sheegay in koror kasta oo xiisadeed uu si lama huraan ah u saameyn doono danaha Turkiga iyo NATO labadaba.
Aslan ayaa sidoo kale sheegay in colaadaha casriga ahi ay sii kordhayaan inay ku lug yeeshaan dowlado iyo kooxo aan dowli ahayn, taasoo u baahan waxa uu ku tilmaamay “jawaab isku dhafan” oo isku daraysa tallaabooyin militari, siyaasadeed iyo amni.
‘Nidaamka caalamiga ah ee ku saleysan xeerarka oo cadaadis saaran yahay’
La-taliyaha Sare ee Madaxweynaha Cagri Erhan ayaa sheegay in nidaamka caalamiga ah ee ku dhisan xeerarka ee lagu dhisay hareeraha nidaamka Qaramada Midoobay kadib Dagaalkii Labaad ee Adduunka uu wajahayo cadaadis sii kordhaya.
Isagoo ka hadlayay kulanka, Erhan ayaa sheegay in isbedellada caalamiga ah tan iyo safmarkii COVID-19 ay dunida gelisay xaalad hubanti la’aan ah oo ay ku badan yihiin khataraha amni, xaalado dhaqaale oo jilicsan iyo kororka siyaasadaha ilaalinta ganacsiga.
Kulankan oo ay martigelisay Safaaradda Turkiga ee Paris ayaa la isugu keenay ku dhowaad 30 suxufi oo Faransiis iyo Turki ah si ay uga wada hadlaan xiriirka Turkiga iyo NATO iyo sidoo kale horumarrada Bariga Dhexe iyo dagaalka Ruushka iyo Ukraine.
“Nidaamka caalamiga ah ee ku saleysan xeerarka waxaa weerar kaga imaanayaa dhinac walba,” ayuu yiri Erhan.
“Hadda qofna kama hadlo sharciga caalamiga ah. Wax kasta oo miiska saaran waxay ku saleysan yihiin oo keliya danaha qaran. Qofna kama hadlo iskaashi. Ma naqaan nooca nidaamka caalami ah ee cusub ee soo bixi doona,” ayuu yiri.
Erhan ayaa sidoo kale ka digay in dagaalka Ruushka iyo Ukraine uu weli yahay walaac weyn isla markaana colaadda socota ee ku lug leh Maraykanka, Israa’iil iyo Iiraan ay sii kordhi karto.
Wuxuu intaas ku daray in carqaladaha ku yimaada ganacsiga caalamiga ah iyo silsiladaha sahayda ay sii kordhayaan khatar ahaan.
Erhan ayaa xusay in Turkigu uu martigelin doono shir madaxeedka NATO ee soo socda oo ka dhici doona Ankara, kaas oo isu keeni doona hoggaamiyeyaasha dalalka xubnaha ka ah NATO iyo saaxiibbo kale oo caalami ah.
“Shirkaas waxaan kaga wada hadli doonnaa xoojinta difaaca NATO ee ka dhanka ah khataraha cusub ee amniga iyo difaaca,” ayuu yiri.
‘Waxa ka dhaca Bariga Dhexe halkaas kuma eka’
Kilic Bugra Kanat, oo ah agaasimaha cilmi-baarista ee SETA ee Washington, ayaa sheegay in Turkigu uu khibrad u leeyahay la tacaalidda xasillooni darrada iyo dagaallada sokeeye ee ka dhaca xuduudihiisa balse uu ka digay in weerarradii ugu dambeeyay ee Bariga Dhexe ay kicin karaan xasillooni darro ballaaran oo gobolka ah.
Wuxuu sheegay in kharashaadka difaaca ee dalalka Bariga Dhexe ay u badan tahay inay kordhaan xitaa haddii weerarradu joogsadaan.
“Haddii colaaddu sii socoto oo nooc kasta oo dagaal sokeeye ah uu ka dhaco Iiraan, cawaaqibku wuxuu noqon doonaa mid weyn,” ayuu yiri.
Kanat ayaa adkeeyay muhiimadda ay leedahay in laga hortago koror kale oo xiisadeed, isagoo xusay in dadka ku nool gobolka ay daaleen kadib sanado badan oo colaado ah.
Wuxuu intaas ku daray in weerarradii ugu dambeeyay ay durba bilaabeen inay saameeyaan qiimaha tamarta caalamiga ah isla markaana saameyntooda bulsho, siyaasadeed iyo amni ay dhowaan sii muuqan karto.
“Waxa ka dhaca Bariga Dhexe halkaas kuma eka. Waxaan tan ku aragnay colaadaha kale ee Suuriya iyo Ciraaq,” ayuu yiri.