Guddiga Madax-bannaan ee Doorashooyinka Qaranka iyo Soohdimaha Soomaaliya ayaa magaalada Muqdisho kulan xog-warran ah kula yeeshay safiirro iyo wakiillo ka socday Beesha Caalamka, kaas oo diiradda lagu saaray halka uu marayo geeddi-socodka doorashooyinka qof iyo cod iyo qorshayaasha Guddiga ee marxaladaha soo socda.

Kulanka waxaa ka qaybgalay diblomaasiyiin ka socday dalalka Turkiga, Mareykanka, Ingiriiska, Shiinaha, Itoobiya, Kenya, Suudaan iyo Masar, iyo wakiillo ka socday dalalka Carabta iyo Afrika. Waxaa sidoo kale goob joog ka ahaa mas'uuliyiin matalayay Qaramada Midoobay, Midowga Afrika, Hawlgalka AUSSOM iyo Ururka Iskaashiga Islaamka.

Dhinaca Guddiga Doorashooyinka, kulanka waxaa hoggaaminayay Guddoomiyaha Guddiga, Cabdikariin Axmed Xasan, waxaana ku wehliyay Komishaneer Cabdi Cadow, Komishaneer Maxamed Amiin Xasan iyo Xoghayaha Guud, Xuseen Nuunow Cali.

Madaxda Guddiga ayaa diblomaasiyiinta warbixin ka siiyay doorashooyinkii qof iyo cod ee ilaa hadda la qabtay iyo qorshaha lagu ballaarinayo nidaamkaas, iyadoo Guddigu sheegay in geeddi-socodku uu galay marxalad cusub.

Guddoomiye Cabdikariin ayaa tusaale u soo qaatay doorashooyinkii Golaha Deegaanka ee Gobolka Banaadir iyo doorashooyinkii isku sidkanaa ee goleyaasha deegaanka iyo wakiillada ee laga qabtay dowlad-goboleedyada Koonfur Galbeed iyo Galmudug.

Guddiga ayaa sidoo kale sheegay inuu diyaarinayo marxaladaha xiga ee doorashooyinka, iyadoo Hirshabeelle ay ka mid tahay meelaha qorshuhu yahay in laga hirgeliyo codbixin toos ah.

“Geeddi-socodka doorashada qof iyo cod si wanaagsan ayuu dalka uga hirgalay, waxaana shacabka Soomaaliyeed ay fursad u heleen markii ugu horreysay muddo ku siman 57 sano inay si toos ah u doortaan wakiilladooda heerarka kala duwan ee siyaasadda,” ayuu yiri Guddoomiye Cabdikariin.

Kulanka ayaa sidoo kale fursad u noqday diblomaasiyiinta inay su'aalo ka weydiiyaan Guddiga habka loo maamulayo doorashooyinka, qorshayaasha marxaladaha soo socda iyo arrimaha la xiriira ka qaybgalka siyaasadeed.

Hase yeeshee, kulanka Muqdisho ayaa ku soo beegmaya xilli weli uu jiro khilaaf siyaasadeed oo u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo qaybo ka mid ah mucaaradka, kaas oo salka ku haya qaabka doorashooyinka qaranka, wax-ka-beddellada dastuurka iyo hannaanka siyaasadeed ee dalka loo marayo.

Inkasta oo Guddiga Doorashooyinku uu sii wado diyaar-garowga farsamo iyo qabashada doorashooyinka heer deegaan iyo dowlad-goboleed, haddana heshiis siyaasadeed oo ballaaran oo ku saabsan qaabka doorashada heer federaal ayaa weli ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee ay isku hayaan dowladda iyo mucaaradka.

Khilaafkaas ayaa horseeday wadahadallo siyaasadeed oo bilihii u dambeeyay ka socday Muqdisho, kuwaas oo Dowladda Federaalka ay la yeelatay siyaasiyiin iyo isbahaysiyo mucaarad ah, iyadoo dhinacyadu isku dayayaan inay isu soo dhoweeyaan mowqifyadooda ku saabsan doorashooyinka iyo dastuurka.

Turkiga ayaa tan iyo bishii Luulyo door ka qaatay dadaallada diblomaasiyadeed ee lagu taageerayo wadahadallada u dhexeeya dhinacyada siyaasadda Soomaaliya, xilli Ankara ay sii ballaarinayso xiriirka ay la leedahay Muqdisho ee dhinacyada siyaasadda, amniga iyo horumarinta.

Dhinacyada mucaaradka ee ku lug leh wadahadallada waxaa ka mid ah Golaha Mustaqbalka Soomaaliya, Nabad iyo Nolol ee uu hoggaamiyo Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, iyo Golaha Midnimada Soomaaliya.

Mucaaradka ayaa muddooyinkii dambe walaac ka muujinayay qaabka dowladda u waddo wax-ka-beddellada dastuurka iyo hirgelinta nidaamka doorashada qof iyo cod, iyagoo ku baaqaya in isbeddellada waaweyn ee siyaasadeed lagu saleeyo heshiis ay wada gaaraan dhinacyada muhiimka ah.

Dowladda Federaalka ayaa dhinaceeda ku adkeysanaysa in Soomaaliya ay ka gudubto nidaamkii doorashooyinka dadban, oo muddo dheer ku dhisnaa ergooyin iyo awood-qaybsiga beelaha, loona gudbo nidaam shacabka siinaya awood ay si toos ah ugu doortaan wakiilladooda.

Doorashooyinkii ka dhacay Muqdisho, Koonfur Galbeed iyo Galmudug ayaa dowladda iyo Guddiga Doorashooyinku u arkaan tallaabooyin lagu hirgelinayo nidaamkaas. Mucaaradku, inkastoo qaybo ka mid ahi aysan mabda' ahaan diiddanayn qof iyo cod, ayaa ku doodaya in qaabka loo marayo uu u baahan yahay heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay.

Sidaas darteed, kulanka Guddiga Doorashooyinka iyo Beesha Caalamka wuxuu dhacayaa iyadoo laba geeddi-socod ay barbar socdaan: dhinac, diyaar-garowga farsamo iyo ballaarinta doorashooyinka tooska ah; dhinaca kalena, wadahadallada siyaasadeed ee lagu doonayo in lagu yareeyo khilaafka ku saabsan qaabka doorashada qaranka.

Natiijada wadahadallada Dowladda Federaalka iyo mucaaradka ayaa muhiim u noqon karta sida loo wajaho marxaladaha soo socda, gaar ahaan marka geeddi-socodka doorashooyinka laga gudbayo heerarka deegaanka iyo dowlad-goboleedyada loona gudbayo doorashooyinka heer federaal.

Kulanka Muqdisho ayaa sidaas darteed noqonaya qayb ka mid ah dadaallada Guddiga Doorashooyinka uu Beesha Caalamka kula wadaagayo halka uu marayo qorshihiisa, xilli su'aasha ugu weyn ee siyaasadeed ay weli tahay sida loo heli karo hannaan doorasho oo qof iyo cod ah oo ay dhinacyada siyaasadda Soomaaliya si ballaaran ugu heshiin karaan.