Rwanda iyo DRC oo heshiis nabadeed ku kala saxiixday Washington

Maamulka Trump ayaa u dhaqaaqay soo afjarida dagaalada sanado badan socday iyadoo Senator Rubio uu agaasimay munaasabad lagu saxiixay heshiis nabadeed oo dhex maray wasiiro ka kala socday Kongo DRC iyo Rwanda.

Rubio oo hadlaya iyada oo ay eegayaan wasiirrada arrimaha dibadda ee Rwanda iyo Congo munaasabadda saxiixa heshiiska nabadeed. / AP

Rwanda iyo Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Kongo DRC ayaa saxiixay heshiis nabadeed oo uu garwadeen ka ahaa Mareykanka, taasoo abuurtay rajada lagu soo afjarayo dagaalka sababay kumanaan dhimasho ah iyo barakaca boqolaal kun oo qof sannadkan gudihiisa.

Heshiiskii Jimcihii ayaa astaan u ah horumar laga gaaray wada-hadallo ay qabatay xukuumadda Madaxweyne Donald Trump, kuwaas oo sidoo kale ujeedkoodu yahay in la soo jiito maalgashi balaayiin doollar ah oo reer galbeedku ku sameeyaan gobolka hodanka ku ah macdanta kala duwan sida tantalum, dahab, cobalt, copper, lithium iyo macaadin kale.

Munaasabad ka dhacday Waaxda Arrimaha Dibadda ee Mareykanka oo uu goob joog ka ahaa Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio, wasiirrada arrimaha dibadda ee labada dal ayaa saxiixay heshiiskan nabadeed, iyagoo ballan qaaday inay hirgeliyaan heshiiskii 2024-kii oo dhigaya in ciidanka Rwanda ay ka baxaan bariga DRC muddo 90 maalmood gudahood ah, sida ku cad nuqulkii ay kooxaha farsamada toddobaadkii hore saxiixeen oo ay aragtay wakaaladda wararka ee Reuters.

Kinshasa iyo Kigali ayaa sidoo kale bilaabi doona qaab-dhismeed dhaqaale oo goboleed muddo 90 maalmood gudahood ah, sida uu dhigayo heshiiska.

"Colaaddan ayaa socotay sanado badan, iyagoo adeegsanaya faasas - waa mid ka mid ah dagaalladii ugu xumaa ee abid la arkay. Waxaan nasiib u yeeshay inaan noqdo qof awood u leh inuu xalliyo," ayuu yiri Trump Jimcihii, kahor inta aysan labada dhinac heshiiska ku saxiixin Washington.

"Waxaan Mareykanka u helaynaa xuquuqo badan oo macdanta DRC oo qayb ka ah heshiiskan. Aad bay ugu faraxsan yihiin inay halkan joogaan. Waligood ma maleyn inay imaan doonaan," ayuu sii raaciyay.

Trump ayaa lagu waday in uu la kulmo wasiirada arrimaha dibadda ee xafiiska Oval-ka galinka dambe ee Jimcaha.

Rwanda ayaa ugu yaraan 7,000 oo askari u dirtay xuduudka ay la leedahay DRC, sida ay sheegeen falanqeeyayaasha iyo diblomaasiyiinta, si ay u taageeraan fallaagada M23, kuwaas oo qabsaday labada magaalo ee ugu waaweyn bariga DRC iyo goobaha macdanta hodanka ku ah horraantii sannadkan.

Guulaha ay sanadkan gaareen M23, oo ah wareeg cusub oo ka mid ah colaadda muddo tobanaan sano ah soo jirtay oo salka ku haysa xasuuqii Rwanda ee 1994, ayaa abuuray cabsi laga qabo in uu sababo dagaal ballaaran oo galaafta dalalka deriska la ah DRC.

Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Rwanda Olivier Nduhungirehe ayaa heshiiska ku tilmaamay isbeddel muhiim ah. Wasiirka Arrimaha Dibadda ee DRC Therese Kayikwamba Wagner ayaa sheegtay in heshiiska ay tahay in lagu xoojiyo ka bixitaanka ciidanka.

Waaxda Arrimaha Dibadda ee Mareykanku kama aysan jawaabin codsi ku saabsan nuqulka heshiiska ee la saxiixay, sida ay sheegtay Reuters.

Heshiisyada Dhaqaalaha

Massad Boulos, oo ah la-taliyaha sare ee Trump ee arrimaha Afrika, ayaa u sheegay Reuters bishii Maayo in Washington ay dooneyso in heshiiska nabadda iyo heshiisyada macdanta la saxiixo xagaagan.

Si kastaba ha ahaatee, heshiiskii Jimcaha la saxiixay ayaa siinaya DRC iyo Rwanda saddex bilood si ay u bilaabaan qaab-dhismeedka "si loo ballaariyo ganacsiga iyo maalgashiga shisheeye oo ay ka mid yihiin silsiladaha sahayda macdanta muhiimka ah ee gobolka," sida ku cad nuqul hordhac ah oo ay heshay Reuters.

Ilo xog ogaal ah ayaa u sheegay Reuters in heshiis kale oo ku saabsan qaab-dhismeedka ay wada saxiixi doono madaxda dalalka munaasabad ka dhacda Aqalka Cad wakhti aan la cayimin.

Waxaa la isku afgartay in horumar laga gaaro wada-hadallada ka socda Doha - oo ah dadaal dhexdhexaadin oo gaar ah oo ay ku lug leeyihiin dowladda Congo iyo M23 - ay lama huraan tahay kahor inta aan la saxiixin qaab-dhismeedka dhaqaalaha, sida ay sheegeen ilo xog ogaal ah.

Ka bixitaanka Ciidanka Rwanda

Heshiiskan Jimcihii la saxiixay ayaa lagu sheegay inuu "si buuxda u taageerayo" wada-hadallada ay martigelinayso Qatar, sida ku cad nuqulka la saxiixay.

Waxa kale oo uu sheegayaa in DRC iyo Rwanda ay sameyn doonaan hab-maamul wadajir ah oo amniga lagu maareynayo muddo 30 maalmood gudahood ah, isla markaana ay hirgelin doonaan qorshe la isku raacay sanadkii hore oo lagu kormeero laguna xaqiijiyo ka bixitaanka ciidanka Rwanda muddo saddex bilood gudahood ah.

Hawlgalka milateri ee Congo ee ka dhanka ah Xoogagga Dimuqraadiga ee Xoreynta Rwanda, oo ah koox hubeysan oo ku sugan DRC oo ay ku jiraan haraadigii ciidankii hore ee Rwanda iyo maleeshiyaadkii fuliyay xasuuqii 1994, ayaa la filayaa in la soo afjaro isla muddadaas.

Reuters ayaa Khamiistii soo warisay in ergada Congo ay ka tanaasuleen dalab hore oo ahaa in ciidanka Rwanda si degdeg ah uga baxaan bariga DRC, taasoo fursad siisay in la qabto xafladda saxiixa Jimcaha.

DRC, Qaramada Midoobay iyo quwadaha reer galbeedka ayaa sheegaya in Rwanda ay taageerto M23 iyadoo u diraysa ciidamo iyo hub.

Rwanda ayaa marar badan beenisay inay taageero siiso M23, iyadoo sheegtay in ciidankeeda ay is-difaacayaan oo ay ka hortagayaan ciidamada DRC iyo maleeshiyaadka Hutu ee lala xiriiriyo xasuuqii ka dhacay Rwanda 1994-kii.

"Tani waa fursadda ugu wanaagsan ee aan hadda u hayno geeddi-socod nabadeed inkastoo ay jiraan caqabado iyo daldaloolo," ayuu yiri Jason Stearns, oo ah saynisyahan siyaasadeed oo ku takhasusay gobolka Harooyinka Waaweyn ee Afrika, kana tirsan Jaamacadda Simon Fraser.

Wuxuu intaas ku daray in qaabab la mid ah horey la iskugu dayey, "waxayna ku xirnaan doontaa Mareykanka, maadaama uu yahay hindisaha heshiiskan, inay hubiyaan in labada dhinac ay u hoggaansamaan shuruudaha."