UNICEF oo ka digtay in carruurta Suudaan ay ku jiraan xaalad adag oo nafaqo-darro ah
Carruurta ayaa wajahaya musiibada bani’aadannimo ee ugu weyn dunida, taas oo maalinba maalinta ka dambeysa kasii daraysa, ayuu yiri afhayeenku.
UNICEF ayaa Talaadadii ka digtay in carruurta Suudaan “waqtigu ka dhammaanayo” iyadoo gaajadu sii xoogeysanayso, musiibada bani’aadannimo-na ay kasii darayso, waxayna ku baaqday in si degdeg ah loo joojiyo rabshadaha ka socda dalka dagaalladu halakeeyeen.
Carruurta Suudaan ayaa ku sugan “bartamaha musiibada bani’aadannimo ee ugu weyn dunida, taas oo maalinba maalinta ka dambeysa kasii daraysa,” ayuu yiri afhayeenka hay’adda Qaramada Midoobay, Ricardo Pires, isagoo warfidiyeennada kula hadlayay Geneva, kuna tilmaamay in xaaladaha qaybo ka mid ah Waqooyiga Darfur ay si degdeg ah uga sii darayaan.
Pires ayaa sheegay in “in ka badan kala bar dhammaan carruurta” qaybo ka mid ah Waqooyiga Darfur ay la ildaran yihiin nafaqo-darro ba’an, isagoo carrabka ku adkeeyay in tirooyinkani ay yihiin kuwo “la xaqiijiyay, oo aan ahayn saadaal.”
Isagoo tixraacaya xog cusub oo ka timid Qorshaha Isku-dhafka Heerarka Sugnaanta Cunnada (IPC), ayuu sheegay in heerka nafaqo-darrada ba’an uu gaaray 53% degmada Um Baru, taas oo uu ku tilmaamay “mid ka mid ah heerarkii ugu sarreeyay abid la diiwaangeliyo.” Heerarku waxay gaarayaan 34% degmada Kernoi iyo 20% degmada At Tina, iyadoo heerarkii abaaraha nafaqo-darrada lagu qeexo ay ka gudbeen Um Baru iyo Kernoi, ayuu raaciyay.
“Kuwani waa carruur da’doodu u dhexeyso 6 bilood ilaa 5 sano, waqtiguna wuu ka dhammaanayaa,” ayuu afhayeenku adkeeyay.
Wuxuu intaas ku daray in tan iyo markii El Fasher ay dhacday bishii Oktoobar ee la soo dhaafay, in ka badan 127,000 qof ay u qaxeen deegaanno horeyba u ahaa kuwo xaalad adag ku sugan. Dagaallo cusub ayaa ku qasbay hay’adaha gargaarka inay hakad geliyaan howlgaladooda, taas oo xaddiday helitaanka daaweynta. Sida uu sheegay Pires, kaliya 23% carruurta si ba’an u nafaqo-darran ee Um Baru iyo 14% kuwa Kernoi ayaa helayay daryeel xilligii la sameeyay baaritaanka.
Guud ahaan Suudaan, ayuu yiri, 33.7 milyan oo qof ayaa u baahan gargaar bani’aadannimo, kala barna waa carruur. Qiyaastii 825,000 carruur ah ayaa la filayaa inay sanadkan la kulmaan miisaan-darro daran, halka 70% xarumaha caafimaadka aysan shaqeyn.
“Rabshaduhu waa inay joogsadaan. Waa in la oggolaadaa helitaanka gargaarka bani’aadannimo, duniduna waa inay joojisaa inay indhaha ka laabato carruurta Suudaan,” ayuu yiri.
Colaadda u dhexeysa ciidamada Suudaan iyo ciidamada RSF, oo billowday bishii Abriil 2023, ayaa dishay kumannaan qof, malaayiinna barakicisay.
205 weerar oo lagu qaaday xarumaha caafimaadka tan iyo bilowgii dagaalka
Shible Sahbani, wakiilka Hay’adda Caafimaadka Adduunka (WHO) ee Suudaan, ayaa warfidiyeennada u sheegay in nidaamka caafimaadka dalka uu “burbur weyn ka soo gaaray weerarro,” isagoo xusay khasaaraha iyo burburka qalabka iyo sahayda, yaraanta shaqaalaha caafimaadka, iyo dhaqaale la’aanta howlgalka.
Sahbani ayaa sheegay in WHO ay xaqiijisay 205 weerar oo lagu qaaday xarumaha caafimaadka tan iyo bilowgii dagaalka, kuwaas oo sababay 1,924 dhimasho iyo 529 dhaawac, wuxuuna ka digay in sannad kasta weerarrada noocan ahi ay sii noqonayaan kuwo dhimasho badan sababa.
Sida uu sheegay, 64 weerar oo dhacay 2023 ayaa sababay 38 dhimasho, halka 72 weerar oo dhacay 2024 ay sababeen 200 dhimasho. Sannadka 2025, 65 weerar ayaa sababay 1,620 dhimasho, taas oo ka dhigan 82% dhimashooyinka la diiwaangeliyay ee weerarrada lagu qaaday xarumaha caafimaadka caalamka. 40-kii maalmood ee ugu horreeyay 2026 oo keliya, ayuu sheegay, afar weerar ayaa sababay 66 dhimasho.
Sahbani ayaa sheegay in weerarradan ay bulshada ka hor istaagaan helitaanka daryeel muddo sanado ah, cabsi ku abuuraan bukaannada iyo shaqaalaha caafimaadka, isla markaana caqabad ku noqdaan daaweynta badbaadada nolosha.
Suudaan ayaa sidoo kale wajahaysa dillaacyo cudurro kala duwan ah, oo ay ku jiraan daacuun, duumo, dengue iyo jadeeco, marka lagu daro nafaqo-darro iyo xaalado kale oo nolosha halis gelinaya.
“Waxaan ku baaqeynaa in la ilaaliyo adeegyada caafimaadka si waafaqsan sharciga caalamiga ah ee bani’aadannimada,” ayuu yiri Sahbani. “Bukaannada, shaqaalaha caafimaadka, xarumaha iyo agabka caafimaadka waa in laga ilaaliyaa weerarrada. Bukaannada iyo shaqaalaha caafimaadka waa inaysan halis ugu jirin dhimasho marka ay raadinayaan ama bixinayaan daryeel.”