Wasaaradda Caafimaadka Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday xaalad degdeg ah, kadib markii si ba'an uu dalka ugu soo laba kacleeyay cudurka gawracatada (diphtheria), kaas oo sababay dhimasho iyo kiisas badan oo la diiwaan-geliyay, iyadoo masuuliyiintu ay sheegeen in ay ka dhalatay yaraanta tallaallada iyo goynta deeqaha caalamiga ah.
Hay’adda Caafimaadka Qaranka Soomaaliya (NIH) ayaa xaqiijisay in sannadkan la diiwaan-geliyay in ka badan 1,600 kiis oo cusub oo ah cudurka gawracatada, kuwaas oo sababay dhimashada 87 qof, halka sannadkii 2024-kii oo dhan la diiwaan-geliyay 838 kiis iyo 56 dhimasho ah.
Cudurka gawracatada, oo ah xanuun bakteeriya ah oo sababa bararka qanjirada, dhibaato xagga neefsiga ah iyo qandho, ayaa si gaar ah u saameeya carruurta, waxaana looga hortagi karaa tallaal caan noqday qarnigii 20-aad.
Inkastoo heerka tallaalka carruurta Soomaaliya uu soo hagaagay 10-kii sano ee la soo dhaafay, haddana boqolaal kun oo carruur ah ayaan weli helin tallaalkooda buuxa.
Qoysaska barakacayaasha ah ayaa si gaar ah ugu nugul, sida kuwa Deeqa Maxamed Cali oo ka cararay dagaallo ka dhacay degmada Ceel-dheere, halkaasoo afar carruur ah oo ay dhashay ay dhammaantood qaadeen cudurka gawracatada iyaga oo aan horay loo tallaalin.
Wiilkeeda oo 8 jir ahaa ayaa geeriyooday, halka laba carruur oo kale lagu dawaynayo isbitaal ku yaalla Muqdisho. "Carruurtayda way xanuunsadeen, waxaana ku hayey guriga, sababtoo ah ma aanan ogeyn inuu ahaa gawracatada," ayay tiri Deeqa, iyada oo la joogta wiilkeeda 3 jirka ah oo cunuhu bararsan yahay.
Goynta Deeqaha iyo Saameyntooda
Wasiirka Caafimaadka Soomaaliya, Cali Xaaji Aadan, ayaa sheegay in dowladda ay dhib ku qabto sidii ay ku heli lahayd tallaallo ku filan, taas oo uu sabab uga dhigay yaraanshaha deeqaha caalamiga ah. Waxa uu sidoo kale sheegay in goynta deeqaha Mareykanka ay adkeysay sidii loo qaybin lahaa tallaallada yar ee la haysto.
"Goynta deeqaha Mareykanka waxay si xun u saameysay deeqihii caafimaad ee ay Mareykanku siin jireen Soomaaliya.
Xarumo caafimaad oo badan ayaa la xiray. Kooxaha guur-guura ee tallaalka gaarsiin jiray meelaha fogfog ayaa waayay dhaqaalihii ay ku shaqayn jireen hadda," ayuu yiri Wasiir Aadan.
Wasiirku waxa uu intaas ku daray in Mareykanka, Britain, Faransiiska, Jarmalka iyo deeq bixiyeyaal kale ay iyana deeqaha ka gooyeen Soomaaliya.
Dhinaca kale, Hay’adda caalamiga ah ee Save the Children ayaa bishii hore sheegtay in boqolaal xarumo caafimaad ah oo ku yaalla Soomaaliya la xiray sannadkan, taas oo keentay in ay labanlaabmaan kiisaska isku-dhafka ah ee cudurrada gawracatada, jadeecada, shubanka, qufaca iyo xanuunnada neef-mareenka.
Dowladda oo lagu dhaliilay maalgelinta waaxda Caafimaadka
Dowladda Soomaaliya ayaa dhaliili uga timid dhakhaatiirta iyo u dhaqdhaqaaqayaasha xuquuqda aadanaha, kuwaas oo ku eedeeyay in ay yaraysay maalgelinta waaxda caafimaadka. Ururka Amnesty International ayaa sheegay in sannadkii 2024-kii ay dowladdu ku bixisay 4.8% miisaaniyadeeda dhinaca caafimaadka, taas oo hoos uga dhacday sannadkii ka horreeyay oo ahaa 8.5%.
Wasiirka Caafimaadka ayaa sheegay in wasaaraddu ay qorsheyneyso in ay bilowdo olole tallaal oo ballaaran, balse ma uusan bixin faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan goorta uu bilaaban doono.
