Xisbiga talada haya ee Itoobiya ayaa sii haystay aqlabiyad aad u ballaaran oo baarlamaanka ah kadib doorashadii 1-da Juun, sida lagu sheegay natiijooyinka kama dambaysta ah ee la shaaciyay Axaddii.

Xisbiga Barwaaqo ee Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed ayaa ku guuleystay 438 kursi oo ka mid ah 501-ka kursi ee Golaha Wakiillada Shacabka, sida ay sheegtay Guddiga Doorashooyinka Qaranka Itoobiya. Baarlamaanka cusub ayaa la filayaa inuu kulmo bisha Oktoobar si uu mar kale Abiy ugu doorto xilka muddo shan sano ah.

Doorashada waxaa hareeyay amni darro ka jirtay gobollada Oromia iyo Amxaarada, halkaas oo 143 goobood oo codbixineed aysan furmin, sida ay sheegtay guddiga doorashooyinka.

Dagaallada u dhexeeya kooxda hubeysan ee Fano iyo dowladda federaalka ee gobolka Amxaarada, iyo fallaagada Ciidanka Xoreynta Oromada (OLA) ee Oromia, ayaa ahaa sababta ugu weyn ee xasillooni darrada iyadoo dowladdu ay doonayso inay hubka ka dhigto kooxahaas.

In ka badan 50 milyan oo qof, oo ka mid ah qiyaastii 130-ka milyan ee shacabka Itoobiya, ayaa iska diiwaangeliyay inay codeeyaan, sida ay sheegtay guddigu. Heerka ka qaybgalka codbixinta ayaa gaaray 94%.

Gobolka Tigray, halkaas oo boqollaal kun oo qof ay ku dhinteen dagaalkii u dhexeeyay ciidamada federaalka iyo kooxaha gobolka, ayaa mar kale laga reebay doorashada sababo la xiriira amni darro iyo xiisado siyaasadeed. Gobolkaasi ma uusan lahayn matalaad federaal ah muddo lix sano ah.

Kormeerayaal shisheeye

Guddoomiyaha guddiga doorashooyinka, Melatwork Hailu, ayaa Axaddii sheegtay in guddigu uu ilaaliyay “dhexdhexaadnimo hay’adeed isla markaana uu gutay waajibaadkiisa si waafaqsan sharciga iyo habraacyada doorashada, iyada oo aan wax faragelin ah lagu sameyn.”

Joogitaanka kormeerayaal ka socday ururrada gobolka sida Midowga Afrika iyo Hay’adda Dowlad-goboleedka Horumarinta (IGAD), kuwaas oo inta badan ku koobnaa Addis Ababa, ayaa gacan ka geystay in doorashadu hesho sharciyad caalami ah.

Yitayal Assefa, oo ku tartamay calanka mucaaradka ee Xisbiga Midnimada Itoobiya oo dhan (All Ethiopia Unity Party) balse guuldarraystay, ayaa Axaddii u sheegay Associated Press inuu dareemayay in dowladdu lahayd faa’iido aad u weyn halka xubnaha mucaaradka la dhibaateeyay isla markaana aysan wax fursad ah haysan.

“Ka qaybgalkaygu ma ahayn inaan guuleysto ee wuxuu ahaa inaan u dagaallamo codkayga iyo mabda’ayga siyaasadeed ee ku dhex jira saaxadda siyaasadda anigoo ka horjeeda dowlad hubta inay guuleysanayso, ha guuleysato ama ha guuldarraysataba,” ayuu yiri.

Ra’iisul Wasaare Abiy ayaa ku guuleystay Abaalmarinta Nabadda ee Nobel sanadkii 2019 kadib markii uu xalliyay khilaaf muddo dheer soo jiitamayay oo u dhexeeyay Itoobiya iyo deriskeeda Eritrea, inkastoo labada dal ay hadda isku maandhaafsan yihiin, iyadoo Addis Ababa ay ku eedaynayso Asmara inay taageerto kooxaha fallaagada si ay u xasillooni darreyso, halka Eritrea ay Itoobiya ku eedaynayso inay ku hanjabeyso inay la wareegto dekeddeeda badda.