Ololahan oo ku bilowday dadaal gudaha Turkiga ah oo ay hoggaaminaysay Marwada Koowaad Emine Erdogan ku dhowaad toban sano ka hor, ayaa isu beddelay mid ka mid ah dhaqdhaqaaqyada deegaanka ee ugu waaweyn uguna saameynta badan caalamka.
Isniintii, iyadoo dalalka adduunka ay u dabaaldegayaan Maalinta Afraad ee Caalamiga ah ee ka takhalusidda qashinka, Turkigu wuxuu hoggaaminayaa isbeddel caalami ah oo ku saabsan sida bini’aadamku u maareeyo qashinka.
Mashruuca ka takhalusidda qashinka “Zero Waste” ayaa la bilaabay 2017-kii iyadoo uu hoos imanayo hogaaminta Erdogan – oo ah Hoggaamiye Sharafeedka Hay’adda Zero Waste iyo Guddoomiyaha Guddiga Sare ee La-tashiga Qaramada Midoobay ee Zero Waste – waxaana uu ka kobcay hindise dib-u-warshadeyn gudaha ah una gudbay qaab caalami ah oo ay aqoonsatay Qaramada Midoobay.
Dabaaldegyada sannadkan, oo laga abaabulay xarunta Qaramada Midoobay ee New York isla markaana si isku mar ah uga dhacaya xafiisyada joogtada ah ee Turkiga ee Geneva, Nairobi, Paris, Brussels, Rome, London, Berlin, Vienna, Baku iyo meelo kale, ayaa diiradda saaraya qashinka cuntada iyo hoggaaminta Turkiga ee COP31 ee soo socota.
Tan iyo markii mashruucu bilaabmay 2017-kii, Turkigu wuxuu dib u warshadeeyey 90 milyan oo tan oo qashin ah oo dib loogu celiyay dhaqaalaha, taasoo dhalisay qiime dhaqaale oo gaaraya 365 bilyan oo liirada Turkiga ah.
Heerka dib-u-warshadeynta dalka ayaa ka kordhay 13 boqolkiiba sannadkii 2017, kaasoo gaaray ilaa 37.53 boqolkiiba sannadkii 2025, iyadoo bartilmaameedku yahay 60 boqolkiiba 2035 iyo 70 boqolkiiba 2053.
Khubarada ayaa aad ula yaabay kobaca dhaqdhaqaaqan.
“Turkigu hadda wuxuu hirgelinayaa Hindisaha Zero Waste oo ay bilowday Marwada Koowaad Emine Erdogan, iyadoo mashruuca lagu ballaariyey hadaf ka baxsan dhimista qashinka… kaydinta tamarta ayaa sidoo kale noqotay qayb muhiim ah oo ajandaha ka mid ah,” ayuu yiri Klaus Jurgens, oo ah falanqeeye siyaasadeed.
“Himiladu waa mid weyn: heer dib-u-warshadeyn oo gaaraya 60 boqolkiiba 2035, kaydinta tamarta iyo biyaha ee in ka badan 50 milyan oo guri, iyo dhimista gaaska karboonka, kuwaas oo dhammaantood noqday tiirarka barnaamijka,” ayuu Jurgens u sheegay TRT World.
Saameynta deegaanka ee laga fogaaday ayaa sidoo kale ah mid weyn: kaydinta tamarta oo u dhiganta baahida koronto ee 54 milyan oo guri sannadkii, kaydinta biyaha oo u dhiganta isticmaalka Istanbul muddo laba sano ah, iyo ka hortagga 180 milyan oo tan oo ah gaaska kaarboonka, taas oo u dhiganta in 36 milyan oo gaari laga joojiyo waddooyinka muddo hal sano ah.
Dhaqdhaqaaq caalami ah
Socdaalka ku aaddan aqoonsiga caalamiga ah ayaa ahaa guul diblomaasiyadeed.
14-kii Diseembar 2022, Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa ansixiyay qaraar uu soo jeediyay Turkigu oo ay taageereen 105 dal, kaas oo si rasmi ah u asteeyay 30-ka Maarso inay noqoto Maalinta Caalamiga ah ee ka takhalusidda qashinka “Zero Waste”.
Xuskii ugu horreeyay ee 2023, Emine Erdogan ayaa khudbad ka jeedisay kalfadhiga gaarka ah ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, iyadoo noqotay Marwadii Koowaad ee Turkiga ee ugu horreysay ee halkaas ka hadasha.
Isla kalfadhigaas, Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres ayaa ku dhawaaqay dhismaha Guddiga Sare ee La-tashiga Zero Waste, wuxuuna si gaar ah ugu casuumay Emine Erdogan inay guddoomiye ka noqoto.
Marwada Koowaad ee Turkiga ayaa aqbashay xilkaas, waxaana guddiga si rasmi ah loo dhisay 12-kii Abriil 2023, iyadoo ay ku jiraan xubno ka socda Maraykanka, Hindiya, Brazil, Morocco, Belgium, Netherlands, Chile, Colombia, Bangladesh iyo Sierra Leone, iyo hoggaanka sare ee Qaramada Midoobay.
Shirkii shanaad ee guddiga ayaa lagu qabtay Istanbul, Oktoobar 2025, iyadoo qayb ka ahayd Madasha Caalamiga ah ee ugu horreysay ee Zero Waste. Shirkan oo socday saddex maalmood ayaa soo jiitay wakiillo ka socday in ka badan 100 dal, iyadoo laga jeediyey in ka badan 60 khudbadood ayna ka soo qeybgaleen 118 hay’adood.
“Iyada oo COP31 lagu qabanayo Antalya dabayaaqada sannadkan, Turkigu wuxuu leeyahay fursad uu ku dhiso wixii Azerbaijan ku muujisay COP29, in shirarka cimiladu ay keeni karaan natiijooyin muuqda. Turkigu wuxuu hiigsan doonaa wax ka sarreeya, isagoo dejinaya jihada gobolka iyo caalamka,” ayuu yiri Jurgens.
“Marka COP31 laga dhigo madal muhiim ah oo diiradda saarta tamarta nadiifka ah iyo tallaabooyinka deegaanka ah, Turkigu wuxuu heli karaa saaxiibo cusub oo caalami ah isla markaana uu soo bandhigi karaa hab-dhaqankiisa ugu wanaagsan,” ayuu raaciyay.
Wacyigelinta bulshada
Gudaha dalka, dhaqdhaqaaqan wuxuu si qoto dheer ugu dhex milmay nolol maalmeedka Turkiga.
In ka badan 217,000 oo dhisme iyo xarumo waxbarasho ayaa qaatay Nidaamka Maareynta ka takhalusidda qashinka ee Zero Waste. Sidoo kale, iyadoo 28 milyan oo qof la tababaray, mashruucu wuxuu noqday olole wacyigelin bulsho oo ballaaran iyo sidoo kale mid deegaan.
Nidaamka celinta baakadaha, oo si tijaabo ah loo bilaabay Janaayo 2025, ayaa hadda ku fiday 53 gobol, iyadoo in ka badan 12.5 milyan oo baakad lagu soo celiyay 834 mashiin oo dib u aruursha.
Dalka ayaa kaalinta saddexaad ka galay caalamka 2025-kii, isagoo leh 577 xeebood oo leh calanka buluugga ah, taasoo muujinaysa dadaallada kale ee lagu yareynayo wasakheynta badda.
“Turkigu wuxuu sidoo kale u gudbin karaa fikradda Zero Waste dhismaha guryaha, iyadoo la dhisayo guryo u sameysan beekhaaminta tamarta iyo deegaan waara,” ayuu yiri Jurgens.
“Zero Waste dhawaan waxay noqon doontaa xaqiiqo ka gudubtay wax la hammiyo,” ayuu raaciyay.
Mashruucu wuxuu sidoo kale toddobo jeer helay aqoonsi caalami ah, isagoo helay abaalmarinno ka yimid FAO, UNDP, UN-Habitat, Bangiga Adduunka, Golaha Baarlamaanka Mediterranean-ka iyo, ugu dambeyn Green Organisation sannadkii 2026.
Sida uu sheegay Jurgens, guusha mashruucu waxay ku xiran tahay xiriirro iyo siyaasado isku dhafan.
“Ilaalinta deegaanka ma aha oo keliya sharciyo, balse waa in bulshada loo sharxaa sababta ka dambeysa siyaasadahaas,” ayuu yiri.
“Haddii shacabka aan la wacyigelin, tallaabooyinka wanaagsan ee dowladda iyo ganacsiga ayaa la iska indha tiri karaa.”
Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan ayaa ahaa qofkii ugu horreeyay ee saxiixa Bayaanka Caalamiga ah ee ka takhalusidda qashinka.
Maanta, in ka badan 438,000 oo mutadawiciin ah oo ka kala socda 131 dal ayaa ku biiray, iyadoo ay ku jiraan in ka badan 50 marwooyinka koowaad ah iyo wakiillo ka socda hay’ado caalami ah.
Laga soo bilaabo sanduuq yar oo dib-u-warshadeyn ah ilaa qaraar Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, socdaalka mashruuca ka takhalusidda qashinka ee Zero Waste ee Turkiga wuxuu muujinayaa in isbeddelka deegaanka uu ka bilaaban karo gudaha, balse uu gaari karo caalamka oo dhan.


















