Guddoomiyaha Bangiga Dhexe ee Soomaaliya, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi, ayaa ka qayb galay Shirweynihii 29-aad ee Guddiga Arrimaha Lacagta ee Bulshada Bariga Afrika (EAC Monetary Affairs Committee), kaas oo ka dhacay magaalada Kampala ee dalka Uganda intii u dhexeysay 20 ilaa 24’tii Luulyo.

Bangiga Dhexe ayaa sheegay in Guddoomiyuhu uu mar kale xaqiijiyay sida ay Soomaaliya uga go’an tahay isdhexgalka nidaamka lacagta ee gobolka waqtiga ku habboon, xoojinta maamulka dhaqaalaha guud, iyo waafajinta kormeerka maaliyadeed, nidaamyada lacag-bixinta iyo qaab-dhismeedka tirakoobyada heerarka Bulshada Bariga Afrika.

Guddiga Arrimaha Lacagta ayaa la isugu keenay guddoomiyeyaasha bangiyada dhexe, guddoomiye ku xigeennada iyo saraakiil sare oo ka socda dowladaha xubnaha ka ah Bulshada Bariga Afrika. Kulamadiisu waxay dib u eegaan xaaladaha dhaqaale ee gobolka, waxay ka shaqeeyaan isku-duwidda siyaasadaha lacagta ee dalalka xubnaha ah, waxayna sii ambaqaadaan diyaarinta Midowga Lacagta ee Bulshada Bariga Afrika. Shirkii Kampala ayaa lagu soo gabagabeeyay ansixinta war-murtiyeed wadajir ah oo qeexaya tallaabooyin la xiriira isku-duwidda siyaasadaha, xasilloonida maaliyadeed iyo isdhexgalka maaliyadeed ee gobolka.

Midowga Lacagta ayaa ah mashruuca ugu ballaaran ee isdhexgalka Bulshada Bariga Afrika, waxaana mustaqbalka la filayaa inuu dalalka xubnaha ka ah ay lahaadaan hal lacag iyo siyaasad lacageed oo mideysan. Bangiga Dhexe ee Koonfurta Suudaan ayaa, isagoo ka warbixinaya isla shirkaas, sheegay in wakiilkiisu saxiixay war-murtiyeedka wadajirka ah isla markaana uu mar kale xaqiijiyay sida dalkaasi uga go’an tahay hirgelinta Midowga Lacagta marka la gaaro sannadka 2031. Yoolkaas wuxuu ka tirsan yahay jadwalka Bulshada Bariga Afrika, mana aha ballan ay Soomaaliya ku dhawaaqday.

Soomaaliya waa xubinta ugu cusub ee Bulshada Bariga Afrika, waxaana muhiimadda dhabta ah ee ka qaybgalkeedu hadda ku jirtaa waafajinta nidaamyada, halkii ay ka ahaan lahayd arrimaha lacagta. Kormeerka maaliyadeed, kaabeyaasha lacag-bixinta iyo warbixinnada tirakoobyada ayaa ah meelaha lagu cabbiro sida nidaamyada dal xubnaha ka ahi ula jaanqaadaan kuwa dalalka deriska ah, waana dhinacyada uu Bangiga Dhexe si gaar ah u xusay.

Dhanka lacag-bixinta, shaqadaas ayaa durba ka muuqata gudaha dalka. Bangiga Dhexe wuxuu bishii Janaayo 2025 daahfuray Nidaamka Lacag-bixinta Degdegga ah ee Soomaaliya (Somalia Instant Payment System), kaas oo ku dhisan heerka caalamiga ah ee fariimaha maaliyadeed ee ISO 20022. Bangigu wuxuu qorsheynayaa inuu nidaamkaas ku xiro 14 bangi ganacsi iyo siddeed adeeg-bixiye oo lacagaha moobaylka iyo boorsooyinka elektaroonigga ah ku shaqeeya, si ay ugu wada shaqeeyaan hal shabakad. Bangigu wuxuu sidoo kale sheegay inuu ka shaqeynayo isku xirka nidaamkaas iyo Nidaamka Lacag-bixinta iyo Isku-Xisaabinta ee Afrika (Pan-African Payment and Settlement System) ka hor dhammaadka sannadka 2026, taas oo u saamaxaysa lacagaha inay si toos ah uga gudbaan xuduudaha iyada oo aan loo sii marin bangiyada dhexe ee dibadda.

Kormeerka maaliyadeed iyo tirakoobyadu waa dhinacyo aan si muuqata loo arkin, balse leh muhiimad la mid ah. Nidaam maaliyadeed oo goboleed wuxuu ku tiirsan yahay in dalalka xubnaha ka ahi bangiyadooda ku qiimeeyaan heerar isku mid ah, isla markaana ay xogta dhaqaalaha ku soo gudbiyaan habab isbarbardhig lagu samayn karo, maadaama isku-duwidda siyaasadaha iyo adeegyada bangiyada ee ka gudba xuduudaha aysan ku dhismi karin xog lagu diyaariyay qeexitaanno kala duwan.

Bangiga Dhexe ma uusan shaacin jadwal gaar ah oo ku saabsan sida Soomaaliya ugu diyaar garoobayso iswaafajinta, waxaana war-saxaafadeedkiisu ahaa mid si taxaddar leh loo qoray. Halka dowlado kale oo xubno ka ah Bulshada Bariga Afrika ay magacaabeen sannad cayiman oo lagu hirgelinayo Midowga Lacagta, Bangiga Dhexe ee Soomaaliya wuxuu adeegsaday ereyga “waqtiga ku habboon,” taas oo muujinaysa in Soomaaliya ay ka go’an tahay jihada isdhexgalka, balse aysan isku xirin jadwal gaar ah.

Kala duwanaanshahan uma muuqdo mid iska yimid. Soomaaliya waxay ku biirtay Bulshada Bariga Afrika iyadoo weli dib u dhis ku waddo qaab-dhismeedka maaliyadeed ee gudaha, kaas oo saldhig u ah iswaafajinta nidaamka lacagta. Sida uu Bangiga Dhexe tilmaamay, mudnaanta waxaa la siinayaa horumarinta nidaamka lacag-bixinta ee dalka, xoojinta kormeerka maaliyadeed iyo tayeynta tirakoobyada, ka hor inta aan laga hadlin arrimaha lacagta mideysan. Marka sidaas loo eego, shirkii Kampala wuxuu ahaa tallaabo loo qaaday dhismaha heerarka iyo nidaamyada Soomaaliya uga dhigi kara ka qaybgalkeeda Midowga Lacagta mid macno leh.