Uturuki yasema kuongeza mamlaka ya ujumbe wa amani wa UN bila kushirikisha Kupro ya Uturuki ni kosa

Uturuki siku ya Jumamosi alisema kuwa kuongeza muda wa ujumbe wa kulinda amani wa Umoja wa Mataifa nchini Cyprus (UNFICYP) bila ya ridhaa ya Waturuki wa Cyprus, mojawapo ya raia wawili wenye usawa wa kisiwa hicho, "ni kinyume na mazoea na kanuni za Umoja wa Mataifa".

Wizara ya Mambo ya Nje ya Uturuki ilitoa tamko baada ya Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa siku ya Ijumaa kupitisha azimio la kuongeza mamlaka ya UNFICYP kwa mwaka mwingine.

Ankara ilisema "kwa nguvu" inaunga mkono taarifa iliyotolewa na Jamhuri ya Uturuki ya Kupro ya Kaskazini (TRNC) kuhusu suluhisho la suala la Cyprus.

Kuendelea kwa azimio hilo kutegemea mbinu ambazo zimejaribiwa kwa miongo kadhaa - na zimeshindwa mara kwa mara - hazifanyi chochote kuendeleza azimio la suala la Kupro, ilionyesha.

Kinyume chake, wizara ilisema, azimio hilo linazuia njia ya makubaliano ya kudumu, ya haki na endelevu yanayozingatia uhalisia wa kisiwa hicho.

Ilisema pia linataka Baraza la Usalama la UN “litendee haki pande zote mbili za Kisiwa kwa usawa na hatimaye lianze jitihada za dhati kwa ajili ya makubaliano”.

Wizara ilieleza kuwa nguvu za walinda amani zinafanya kazi katika eneo la TRNC tu kwa hiari ya mamlaka za TRNC, na kuhimiza umuhimu wa kuanzishwa kwa muundo wa kisheria wa kuendeleza shughuli hizi.

“Iwapo hili litashindikana kufanyika kwa wakati, hatua zitakazochukuliwa na mamlaka za TRNC zitapata msaada kamili kutoka kwa Nchi Mama na Mdhamini Uturuki,” ilisema.

Wizara ilisema azimio linaendelea kujumuisha “marejeleo yenye upendeleo” kuhusu ujenzi wa barabara ya Yigitler–Pile, na kuongeza kwamba ni mradi wa kibinadamu uliokusudiwa kuwapa Wacypriot wa Kituruki wanaoishi kijijini Pile, kilicho ndani ya eneo la kati la usalama, upatikanaji wa moja kwa moja kwa nchi yao, TRNC.

Wizara ilisema mradi huo unabaki kutokamilika kutokana na “kukosekana kwa utekelezaji kwa kuelewana kilichofikiwa hapo awali kati ya UN na upande wa Wacypriot wa Kituruki, kwa sababu ya shinikizo kutoka upande wa Wacypriot wa Kigiriki, ambao kwa kweli hana neno lolote kuhusu suala hili”.

Ankara “inakataa vikali” kutotajwa kwa uvunjaji mwingi wa eneo la kati na upande wa Wacypriot wa Kigiriki, hasa barabara ya Astromerit–Evrihu na jengo la chuo kikuu huko Pile, ilisema, na kuongeza kuwa ukiukaji huo unaongezeka kila siku huku nguvu za walinda amani zikibaki kuzisahau.

Wizara ilisisitiza kwamba mamlaka ya utawala wa Kigiriki wa Kusini mwa Cyprus haifuniki kaskazini mwa kisiwa, wala haitoi mamlaka juu ya eneo la kati la usalama kwa namna yoyote.

“Ikizingatiwa kwamba Vikosi vya Silaha vya Kituruki na dhamana madhubuti ya Uturuki, si Jeshi la Walinda Amani la UN, ndio vipengele vilivyohifadhi amani Kisiwa kwa nusu karne, maswali makubwa yanajitokeza kuhusu kusudi la Jeshi la Walinda Amani la UN, ambalo hata haliwezi kuonyesha mbinu ya haki na yenye uwiano kwa pande zote mbili katika eneo la kati ambalo linasimamia,” ilisema.

Wizara iliongeza kuwa suluhisho linaloonekana kutiliwa maanani zaidi kwa suala la Cyprus ni kuishi kwa pamoja kwa mataifa mawili kwenye kisiwa hicho.

Ili pia ilihimiza jamii ya kimataifa na Baraza la Usalama la UN kutambua uhalisia huu, kuthibitisha haki za asili za watu wa Wacypriot wa Kituruki—ikijumuisha usawa wao wa kiutawala na hadhi sawa kimataifa—na kusaidia uundaji wa siku za usoni zenye matumaini zitakazoundwa kwa ushirikiano wa karibu kati ya mataifa hayo mawili jirani kisiwa, kukuza maendeleo ya kikanda, utulivu na ustawi.

Cyprus imekwama katika mzozo wa miongo mingi kati ya Wacypriot wa Kigiriki na Wacypriot wa Kituruki, licha ya jitihada za kidiplomasia za UN za kufikia makubaliano ya kina.

Mashambulizi ya kikabila kuanzia mwanzoni mwa miaka ya 1960 yaliwalazimu Wacypriot wa Kituruki kujifungia kwenye maeneo ya kujikinga kwa usalama wao.

Mnamo 1974, mapinduzi ya Wacypriot wa Kigiriki yaliolenga kuunganisha kisiwa na Ugiriki yalisababisha uingiliaji wa kijeshi wa Uturuki kama mamlaka mdhamini ili kuwalinda Wacypriot wa Kituruki dhidi ya mateso na ghasia. Matokeo yake, TRNC ilianzishwa mwaka 1983.

Kuna mchakato wa amani wa kupanda na kushuka katika miaka ya hivi karibuni, ikiwemo juhudi iliyoshindwa mwaka 2017 Uswisi chini ya udhamini wa nchi za dhamana Uturuki, Ugiriki na Uingereza.

Utawala wa Kigiriki wa Kusini mwa Cyprus uliingia Umoja wa Ulaya mwaka 2004, mwaka huo huo Wacypriot wa Kigiriki pekee waliizuia mpango wa UN wa kumaliza mzozo huo wa muda mrefu.