| Swahili
Maoni
AFRIKA
7 dk kusoma
COP31 lazima ifanye utekelezaji wa masuala ya tabianchi uwe na manufaa kwa Afrika
Baada ya miongo mitatu ya diplomasia ya hali ya hewa, Uturuki imeweka utekelezaji katika kiini cha COP31. Afrika itapima iwapo mfumo wa kimataifa wa hali ya hewa unaweza kubadilisha ahadi, fedha na mipango kuwa uwezo wa kustahimili katika utekelezaji
COP31 lazima ifanye utekelezaji wa masuala ya tabianchi uwe na manufaa kwa Afrika
Katika jitihada za kuziba pengo la utekelezaji, Uturuki iliweka Ajenda yake ya Utekelezaji kwa ajili ya COP31 / Others

Na Mohamed Okash

Kwa miongo mitatu, mikutano ya kilele ya COP imejenga usanifu wa ushirikiano wa kimataifa wa hali ya hewa, kuanzia Mkataba wa Paris na mipango ya kitaifa ya hali ya hewa hadi mifumo ya kukabiliana na hali ya hewa, fedha za hali ya hewa na mipango ya hasara na uharibifu.

Karibu nchi 200 zinapokusanyika Antalya kwa ajili ya COP31, changamoto si tu kujadili matarajio makubwa zaidi. Ni kuthibitisha kwamba usanifu huu unaweza kutekelezwa.

Afrika iko katikati ya kitendawili cha kushangaza cha hali ya hewa. Bara limechangia kidogo sana katika uzalishaji wa gesi chafu za kihistoria, lakini tayari linakabiliwa na athari kubwa za hali ya hewa.

Wakati huo huo, nchi za Afrika zinajitahidi kuimarisha kukabiliana na hali, kuharakisha maendeleo ya kaboni kidogo na kutekeleza mipango ya hali ya hewa inayozidi kuwa na malengo makubwa huku nyingi zikikabiliwa na nafasi finyu ya kifedha, msongo wa madeni, gharama kubwa za ufadhili na mahitaji makubwa ya maendeleo.

Hii inafanya Afrika kuwa zaidi ya eneo linalotafuta sehemu kubwa ya fedha za hali ya hewa. Ni jaribio la kama mfumo wa hali ya hewa duniani unaweza kupatanisha matarajio ya hali ya hewa na maendeleo, kukabiliana na uwekezaji, na malengo ya pamoja ya kimataifa yenye uwezo usio sawa wa kuyatekeleza.

Uturuki imeweka utekelezaji kuwa muhimu katika urais wake. Ajenda yake ya Utekelezaji ya COP31 imejikita waziwazi katika kuhama kutoka mazungumzo na makubaliano hadi hatua, ikijumuisha nishati safi, miji thabiti, usalama wa chakula, viwanda vya kijani na maeneo mengine.

Katika mikutano ya hali ya hewa ya Juni huko Bonn, urais ujao ulikuwa wazi zaidi: kazi sasa ni kuharakisha utekelezaji.

Daraja la Utekelezaji wa Hali ya Hewa lililopendekezwa na Uturuki (CIB) linatoa sehemu kubwa ya kuanzia.

Badala ya kuanzisha mfuko mwingine, unakusudiwa kufunga nafasi kati ya vipaumbele vya kitaifa vya hali ya hewa na utoaji, kuimarisha usanifu wa utekelezaji, kuunganisha NDCs na sera za kiuchumi, kutengeneza miradi inayoweza kuwekezwa na kuzilinganisha na ufadhili unaofaa.

Uturuki inasema mpango huo utazingatia hasa nchi zinazoendelea na nchi ambazo hazijaendelea sana.

Mlinganyo mgumu zaidi kwa Antalya ni kama daraja hilo linaweza kufanya kazi ambapo udhaifu wa hali ya hewa ni mkubwa zaidi, mtaji ni ghali zaidi, nafasi ya kifedha ni ndogo, uwezo wa kitaasisi hauna usawa, na ambapo baadhi ya uwekezaji muhimu zaidi wa ustahimilivu hauleti faida ya kibiashara.

Pengo la Utekelezaji

Ripoti ya Pengo la Marekebisho ya UNEP ya 2025 inakadiria kwamba nchi zinazoendelea zitahitaji dola bilioni 310–365 kila mwaka kwa ajili ya kukabiliana na hali hiyo ifikapo mwaka 2035. Hata hivyo, mtiririko wa fedha za kimataifa za kukabiliana na hali hiyo kwa nchi zinazoendelea ulikuwa dola bilioni 26 pekee mwaka 2023, na kuacha mahitaji ya kukabiliana na hali hiyo yakiongezeka mara 12 hadi 14.

(UNEP) COP29 ilianzisha lengo jipya la fedha za mabadiliko ya tabianchi ambapo nchi zilizoendelea zinapaswa kuongoza katika kukusanya angalau dola bilioni 300 kila mwaka ifikapo mwaka 2035, pamoja na wito mpana kwa wahusika wote kuongeza ufadhili wa hali ya hewa wa umma na binafsi hadi angalau dola trilioni 1.3 kila mwaka ifikapo mwaka 2035.

Bara hilo linachangia takriban moja ya tano ya idadi ya watu duniani lakini linavutia chini ya asilimia 3 ya matumizi ya nishati duniani. Karibu Waafrika milioni 600 wanabaki bila umeme, huku zaidi ya bilioni moja wakikosa nishati safi ya kupikia.

Na uwekezaji unapopatikana, unaweza kuwa ghali zaidi. Shirika la Nishati la Kimataifa linakadiria kwamba gharama ya mtaji kwa miradi ya nishati safi ya kiwango cha huduma barani Afrika ni angalau mara mbili hadi tatu zaidi kuliko katika uchumi ulioendelea na Uchina.

Urais wa Uturuki wa COP31 umependekeza kuongeza sehemu ya umeme ya mahitaji ya mwisho ya nishati duniani kutoka zaidi ya asilimia 20 hivi leo hadi asilimia 35 ifikapo 2035. Ni matarajio yanayokaribishwa.

Lakini usambazaji wa umeme unamaanisha vitu tofauti kimsingi kutoka sehemu tofauti za kuanzia. Katika uchumi ulioendelea, usambazaji wa umeme unaweza kumaanisha kubadilisha gari la kutumia mafuta au mfumoi wa joto wa gesi na njia mbadala ya umeme.

Sehemu kubwa ya Afrika lazima ijenge mifumo ya umeme kwa wakati mmoja, kupanua ufikiaji, kuiboresha viwanda, kuunda ajira na kufanya miundombinu mipya iweze kustahimili mishtuko inayoongezeka ya hali ya hewa. Hiyo si hoja ya matarajio ya hali ya chini ya hali ya hewa. Ni hoja ya usanifu wa utekelezaji unaoweza kutoa matarajio chini ya hali tofauti sana.

Somalia inaonyesha jinsi pengo la utekelezaji linavyoonekana

Kwa nchi inayokabiliwa na ukame mara kwa mara, mafuriko na mvua inayozidi kutabirika, kesi ya kukabiliana na hali si ya kinadharia.

Swali ni jinsi vipaumbele vilivyotambuliwa, usalama wa maji, kilimo kinachozingatia hali ya hewa, miji inayostahimili mabadiliko, mifumo ya tahadhari za mapema, urejesho wa mfumo ikolojia na nishati mbadala, vinavyohama kutoka mipango ya kitaifa hadi programu zinazofadhiliwa na kutekelezwa.

Vikwazo vya kiuchumi ni vikubwa. Ripoti ya Hali ya Hewa na Maendeleo ya Nchi ya Benki ya Dunia ya 2026 kwa Somalia iligundua kuwa uwekezaji wa gharama nafuu katika kilimo kinachozingatia hali ya hewa, miji inayostahimili mabadiliko, usimamizi wa hatari za maafa na taasisi zenye nguvu zaidi unaweza kupunguza hasara za kiuchumi zinazotarajiwa kutokana na mabadiliko ya hali ya hewa kwa nusu, huku ukiunga mkono ajira thabiti na yenye tija zaidi.

Kati ya kipaumbele cha kitaifa cha hali ya hewa na jamii inayostahimili mabadiliko kuna mnyororo mzima wa utekelezaji: taasisi zinazoweza kuratibu sera, data ya kuaminika, utaalamu wa kiufundi, maandalizi ya miradi, ufadhili, ununuzi, teknolojia, uwezo wa utekelezaji, ufuatiliaji na taasisi zinazoweza kudumisha kile kilichojengwa.

Kwa nchi kama vile Somalia, kuvunja kiungo chochote katika mnyororo huo kunaweza kuzuia kipaumbele cha hali ya hewa kuwa kweli.

Mtaji wa kutegemewa

Mfumo wa tahadhari ya mapema ya ukame unaweza kuzuia upotevu mkubwa wa mifugo na riziki. Ulinzi wa mafuriko unaweza kuokoa miundombinu na shughuli za kiuchumi. Taarifa za hali ya hewa zinaweza kuboresha maamuzi ya kilimo.

Urejeshaji wa maji unaweza kulinda jamii na mifumo ikolojia yenye tija. Hatua hizi zinaweza kutoa faida kubwa za kiuchumi na kijamii bila kutoa mtiririko wa fedha unaohitajika na wawekezaji binafsi.

Tofauti hiyo inapaswa kuunda ajenda ya utekelezaji ya COP31. Mtaji wa kibiashara unapaswa kutiririka pale ambapo faida zinazowezekana zipo. Fedha mchanganyiko, dhamana na rasilimali za masharti nafuu zinaweza kusaidia miradi inayowezekana lakini ngumu kushinda hatari.

Ruzuku na fedha za umma zitabaki kuwa muhimu pale ambapo hatua za hali ya hewa hutoa bidhaa za umma badala ya mapato ya kibiashara. Kwa hivyo lengo halipaswi kuwa kufanya kila kipaumbele cha hali ya hewa kiendane na mfumo sawa wa ufadhili, bali kulinganisha chombo cha ufadhili na uchumi na thamani ya umma ya hatua hiyo.

Hii pia ndiyo sababu vipaumbele vinavyoibuka kutoka Afrika na nchi zisizoendelea vinapanuka zaidi ya kudai tu pesa zaidi.

Kufuatia mazungumzo ya Bonn ya Juni 2026, Kundi la LDC lilionya kwamba "uaminifu unategemea utoaji", huku likitoa wito wa kurahisisha upatikanaji wa fedha za hali ya hewa, maendeleo katika fedha za kukabiliana na mabadiliko na utekelezaji imara zaidi kabla ya COP31.

Wakati huo huo, nchi za Afrika zinahitaji kuimarisha utayari wao wa utekelezaji kupitia uratibu bora wa kitaasisi, uwezo mkubwa wa maandalizi ya miradi, taasisi za umma zenye ufanisi zaidi na mifumo ya utekelezaji ya kitaifa iliyo wazi zaidi.

Majadiliano ya sera za Afrika kabla ya COP31 na COP32 yanazidi kusisitiza kwamba uongozi wa hali ya hewa si tu kuhusu kupata usaidizi zaidi wa kimataifa, bali pia kuhusu kujenga uwezo wa ndani wa kutafsiri ahadi katika programu zinazoweza kuwekezwa na matokeo yanayopimika.

Utoaji ni mtihani wa ushirikiano wa pande nyingi

Nchi za Afrika hazipaswi tu kuwa wanufaika wa ajenda ya utekelezaji ya COP31. Inapaswa kuwa moja ya vipimo vyake vinavyofafanua.

Ikiwa Daraja la Utekelezaji wa Hali ya Hewa linaweza kusaidia kuhamisha nchi kutoka vipaumbele hadi miradi, miradi hadi fedha zinazofaa, na fedha hadi taasisi zenye nguvu na ustahimilivu unaoweza kupimika, ikiwa ni pamoja na katika nchi kama vile Somalia, Uturuki itakuwa imetoa kitu muhimu zaidi kuliko mkutano mwingine wa kilele wa hali ya hewa uliofanikiwa.

Wakati ambapo imani katika ushirikiano wa pande nyingi iko chini ya shinikizo, itakuwa imeonyesha kuwa ushirikiano wa kimataifa bado unaweza kutoa mahali ambapo hitaji ni kubwa zaidi.

Mwandishi, Mohamed Okash ni Mkurugenzi Mwanzilishi wa Taasisi ya Hali ya Hewa na Mazingira katika Chuo Kikuu cha SIMAD na Mwanachama wa Sauti za Umma Kukabiliana na Umaskini, ushirikiano wa Acumen na Mradi wa OpEd. Pia ni mwanachama wa Baraza la Kimataifa la Mustakabali wa Hali ya Hewa na Utawala wa Mazingira la Jukwaa la Uchumi Duniani.

Kanusho: Maoni yaliyotolewa na mwandishi hayaonyeshi maoni, mitazamo na sera ya uhariri ya TRT Afrika.

CHANZO:TRT Afrika