Utu uzima mara nyingi huhisi kama uwezekano wa mbali, hatima iliyohifadhiwa wengine. Hadi pale mvi ya kwanza itakapojitokeza au maumivu yasiyo ya kawaida yatatua kwenye viungo. Wakati huo, kuzeeka huacha kuwa nadharia na inakuwa hatua ya maisha ambayo mtu lazima ajitayarishe.

Leo, Afrika inaangalia kwenye kioo hicho.

"Bara changa zaidi duniani" lililowahi kuadhimishwa liko ukingoni mwa mageuzi ya kimya lakini ya kina. Bara linazeeka, lakini linafanya hivyo bila usalama wa mali, mataifa ya kijamii yaliyoanzishwa, au mifumo thabiti ya pensheni na matunzo.

Japo viwango vya uzazi viko juu Mataifa ya Afrika Kusini mwa jangwa la Sahara havijaepuka mabadiliko ya kidunia. Kufikia 2030, mtu mmoja kati ya sita duniani atakuwa na umri wa miaka 60 au zaidi; Afrika haijajiandaa

Tatizo sio katika kuzeeka kwenyewe, lakini kuzeeka wakati safari ya maendeleo ambapo Pato la Taifa kwa kila mtu mara nyingi halifiki hata $ 2,000. Katika sehemu kubwa ya bara, mifumo ya malipo ya uzeeni ama haipo au inabagua. Wazee hutegemea karibu kabisa usaidizi wa familia, kwani utunzaji wa muda mrefu unaofadhiliwa na serikali sio wa kutegemewa.

Zaidi ya hayo, miundombinu ya huduma ya afya inasalia kulenga majanga makali badala ya matatizo sugu ya utunzaji wa watoto.

Afrika na swali la uzee

Kwa mamilioni katika maeneo ya vijijini, uzee haumaanishi kustaafu; unaashiria mwisho wa mapato ya kawaida. Kadiri uwezo wa mwili unavyodhoofika , kustaafu sio chaguo mara chache. Kuishi, sio kupumzika, inakuwa lengo kuu.

Udhaifu wa hali hii unazidishwa na kutokuwepo kwa huduma ya kitaasisi. Majumba ya kuwatunza wazee sio tu adimu lakini mara nyingi hunyanyapaliwa kitamaduni kama ishara za kutelekezwa.

Ingawa taasisi kama hizo zinajadiliwa katika nchi za Magharibi, barani Afrika, mara nyingi hazina chaguo. Wakati muundo wa familia unayeyuka, hakuna wavu wa usalama wa kukamata mtu anayeanguka.

Kuchoma maktaba na Mikataba inayofifia

Mwanafalsafa mashuhuri wa Mali Amadou Hampâté Bâ aliwahi kusema: "Katika Afrika, wakati wowote mzee anapokufa, maktaba huteketea."

Katika jamii za Kiafrika, wazee ni zaidi ya watu wanaohitaji matunzo; wao ni walinzi wa hekima ya kilimo, historia simulizi, na utatuzi wa migogoro ya ndani. Wanafanya kama wapatanishi na kutoa usalama wa kijamii usioonekana kwa kutunza wajukuu, kuwawezesha wazazi wapya kufanya kazi.

Lakini, "mkataba wa vizazi" huu usio wazi unavunjika. Ukuaji wa haraka wa miji na uhamiaji unaweza kutoa ukuaji wa uchumi lakini unaharibu haraka mshikamano wa kitamaduni wa karne nyingi. Vijana wanapohamia miji mikubwa au ng'ambo kutafuta elimu na kazi, wazee wanaachwa nyuma katika maeneo ya vijijini—wametengwa na kulemewa na ukosefu wa usaidizi wa kitaasisi.

Deni la Utunzaji

Katika kazi yake ya semina, Msaada wa Vizazi na Uzee barani Afrika, Isabella Aboderin anasema kuwa utunzaji wa wazee unahama kutoka jukumu la kimaadili hadi mfumo wa "uwiano wa nyenzo."

Anadai kuwa uhamaji au elimu ya kijana mara nyingi ni uwekezaji wa mapema unaofadhiliwa na akiba ya wazee. Katika hali hizi, usaidizi katika uzee hautazamwi kama dhamana ya upendo na zaidi kama ‘nipe nikupe’ kama mkataba wa kijamii kimya. Ikiwa familia haiwezi kufanya "uwekezaji" huo wa awali, hatari ya kuachwa katika uzee huongezeka kwa kasi.

Mmomonyoko huu wa mifumo ya msaada wa kitamaduni hauwaachi wazee pekee; mara nyingi huwalazimisha katika majukumu ambayo hawana uwezo wa kuyamudu.

Mabadiliko haya ya kimuundo yamesababisha kuongezeka kwa "nyumba za vizazi," ambapo wazee sio wakuenziwa tena, lakini walezi wa wajukuu kwa kukosekana kwa kizazi cha kati.

Wanajikuta wakihangaika na udhaifu wao wenyewe huku kwa wakati mmoja wakitumika kama nguzo ya mwisho ya mfumo wa kijamii unaozidi kuporomoka.

Mustakbali wa Afrika

Hakuna mpango wa ulimwengu kwa shida ya uzee wa Afrika. Labda hiyo ndiyo hoja. Jibu la bara halihitaji kuiga mifano ya Magharibi iliyochelewa na yenye dosari.

Badala yake, historia ya Afrika ya "kurukaruka" -kuhamia moja kwa moja kwenye benki ya simu bila matawi ya kawaida ya benki, au mawasiliano ya kidijitali bila simu za mezani - inapendekeza uwezo wa suluhu za kipekee.

Ili kukabiliana na changamoto ya utunzaji wa wazee, bara lapaswa kulichukulia kuwa zaidi ya jukumu l akimaadili la jamii au jukumu la serikali. Kukumbatia falsafa ya "Ubuntu"—muunganisho wa asili wa jumuiya—hutoa msingi wa kufikiria upya uzee.

Kwa kutumia mitandao ya jamii iliyopo na miundo ya ujirani, mtindo dhahiri wa Kiafrika wa utunzaji wa pamoja unaweza kujitokeza. Bara linapitia mabadiliko ya haraka, iliyovurugika, lakini yenye ubunifu wa hali ya juu.

Swali sio tu "Afrika inapaswa kufanya nini?" bali: Je, Afrika inawezaje kushughulikia kuzeeka kwa masharti yake yenyewe kwa kuunda masuluhisho yanayolingana na hali halisi na matarajio yake?