Somalia ilivyofufua jeshi lake kutoka magofu ya vita vya wenyewe kwa wenyewe

Hassan Sheikh Mohamud ndiye Rais wa kwanza wa Somalia katika kipindi cha zaidi ya miaka thelathini kuweka jeshi la nchi hiyo katika mstari wa mbele wa usalama wake.

Kwamba kuna umuhimu wa kutaja hatua hii kunakuambia kuhusu safari ya Somalia tangu 1991, wakati vita vya wenyewe kwa wenyewe vilipofuta jeshi na kukandamiza mamlaka ya serikali.

Kwa miongo mitatu iliyofuata, liliangukia kwa walinda amani wa kigeni kumlinda yeyote anayekalia ikulu ya Rais. Rais Mohamud anathamini umuhimu wa mabadiliko aliyoshuhudia.

"Ni heshima kubwa na fursa ya kihistoria," Rais anasema kuhusu kulindwa na Jeshi la Taifa la Somalia.

Sio kutilia chumvi. Katika kipindi cha miaka minne iliyopita, Jeshi la Kitaifa la Somalia (SNA) limepata mafanikio makubwa katika kulidhibiti kundi la kigaidi la Al-Shabaab. Watendaji wakuu kadhaa waliohusika na vifo vya maelfu ya raia wametambuliwa, wamelengwa na kukatwa makali. Ngome za magaidi mbali zaidi ya Mogadishu zimeshambuliwa. Mitandao ya kamandi zao imesambaratishwa.

Muda mfupi uliopita, Al-Shabaab waliweza kufanya mashambulizi mabaya hata ndani ya mji mkuu. Shambulio la Oktoba 14, 2017 ambapo mamia waliuawa linasalia kuwa moja ya mashambulizi mabaya zaidi ya kigaidi kuwahi kushuhudiwa katika historia ya Somalia.

Leo, maeneo ambayo yaliwahi kutekwa na Al-Shabaab yamekombolewa, barabara zimefunguliwa, na shule, usambazaji wa maji na masoko kurejeshwa.

Katikati ya mageuzi haya kuna Jeshi la Taifa la Somalia.

Nguvu inayoibuka tena

Ilianzishwa mnamo Aprili 1960 chini ya Rais wa kwanza wa Somalia, Aden Abdulle Osman, SNA haraka ikawa moja ya wanajeshi wa kusifika zaidi barani Afrika.

Ingawa kufutwa kwake mnamo 1991 chini ya hali ya kushangaza kunaweza kuwa hakukutarajiwa, ujenzi mpya zaidi ya muongo mmoja baadaye ulikuwa mgumu vile vile.

Mnamo 1992, wakati vita vya wenyewe kwa wenyewe vilipokuwa vimepamba moto, Umoja wa Mataifa uliweka vikwazo vya silaha ili kuzuia utiririshaji wa silaha kwa wababe wa vita baada ya kuondolewa madarakani kwa Rais wa wakati huo, Mohamed Siad Barre. Ingawa ilionekana kuwa muhimu wakati huo, vizuizi vilizuia uwezo wa serikali ya kitaifa kuandaa, kusasisha na kusawazisha vikosi vyake vya jeshi.

Tangu 2011, kuungwa mkono na jumuiya ya kimataifa, ikiwa ni pamoja na Uturuki, imekuwa muhimu katika kujenga upya SNA. Ankara imewekeza katika uwezo wa kijeshi wa Somalia, dhamira iliyotiwa nguvu na kuanzishwa kwa Chuo cha Kijeshi cha TURKSOM huko Mogadishu mnamo 2017. Maelfu ya wafanyakazi wa Somalia wamepokea mafunzo ya hali ya juu ya kijeshi kupitia mpango wake maalum.

Mabadiliko ya hivi majuzi ya uongozi - Luteni Jenerali Ibrahim Mohamed Mahmoud akichukua nafasi ya Meja Jenerali Odawa Yusuf Rage kama mkuu wa jeshi la Somalia - yanatarajiwa kuendeleza kasi hiyo. Sio bahati mbaya kwamba maafisa wote wawili walipata mafunzo nchini Uturuki.

Kujenga kutoka ndani

Mbali na mstari wa mbele, SNA haionekani kama nguvu ya viraka ilivyokuwa muongo mmoja uliopita. Kila mwajiriwa sasa amesajiliwa kibayometriki na mishahara inaingia moja kwa moja kwenye akaunti za benki za askari. Mfumo wa kisasa wa rasilimali watu hufuatilia uandikishaji na upandishaji vyeo.

Vifaa vimebadilika pia. SNA sasa ina rasilimali za kisasa na uwezo wa anga uliopanuliwa, unaofanya kazi pamoja na Jeshi la Wanahewa la Somalia kwa njia ambayo haikufikirika miaka kadhaa iliyopita.

"Ushindi mtawalia uliopatikana na vikosi vyetu vya kijeshi kwenye mstari wa mbele unaonyesha nguvu, weledi na azma ya majeshi yetu ya kitaifa," anasema Rais Mohamud. "Kama serikali, tunaendeleza mikakati miwili ya kihistoria na inayosaidiana. Kwa upande mmoja, tunaondoa kikamilifu ugaidi; na mwingine, tunajenga upya vikosi vyetu vya kijeshi vya kitaifa ili kuhakikisha amani na usalama vinadumu."

Jumuiya ya kimataifa imejibu ipasavyo. Mnamo mwaka wa 2022, Kikosi cha Mpito cha Umoja wa Afrika nchini Somalia (ATMIS) kiliondoa wanajeshi 5,000 na kukabidhi kambi 13 za kijeshi kwa vikosi vya Somalia. Mwaka mmoja baadaye, Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Uganda lilihamisha jukumu la kulinda ikulu ya rais, Villa Somalia, na bunge hadi SNA.

Mnamo Disemba 2023, Umoja wa Mataifa uliondoa vikwazo vya miaka 30 vya silaha ambavyo vilirejeshea haki ya Somalia ya kuboresha uwezo wake wa kijeshi, na kuashiria kile mamlaka inachoita "mabadiliko ya kihistoria" na kuongezeka kwa imani katika kile SNA imekuwa.

Rais Mohamud anatambua mchango wa ujumbe wa kulinda amani katika kujenga upya jeshi la taifa. "Tunatambua na kuthamini sana jukumu la kihistoria ambalo AMISOM (Misheni ya Umoja wa Afrika nchini Somalia) imetekeleza katika kuendeleza amani na ujenzi wa serikali," anasema.

Vikosi vya Somalia sasa vimefikia, kama Rais anavyoeleza kwa fahari, "kiwango cha utayari na uwezo unaowawezesha kuchukua jukumu kamili la kupata uongozi wetu wa kitaifa, taasisi za serikali, na nchi kwa ujumla".

Kwa Somalia, kuongeza nguvu kwa uwezo wake wa kijeshi sasa kunakwenda zaidi ya kulinda eneo lake. Mnamo 2024, ilichukua uongozi wa Kikosi cha Kudumu cha Afrika Mashariki, kuashiria nia pana ya kuchangia amani na usalama wa kikanda badala ya kupokea tu msaada.

"Kipigo kubwa waliopata Khawarij (Al-Shabaab) ni dalili tosha kwamba mwisho wao umekaribia," anasema Mohamud. "Wanaume na wanawake mashujaa wa vikosi vya kijeshi vya Somalia wamedhihirisha kwamba wana uwezo na azimio la kukomboa kila eneo ambalo magaidi hawa wanakimbilia."