Kilichoanza kama mpango tulivu mjini Uturuki chini ya uongozi wa Mama wa Taifa Emine Erdogan karibu muongo mmoja uliopita kimekua mojawapo ya harakati za kimazingira zenye malengo makubwa na yenye athari kubwa zaidi duniani.

Siku ya Jumatatu, mataifa kote ulimwenguni yanapoadhimisha Siku ya nne ya Kimataifa ya Kuondoa Taka, Uturuki inasimama katikati ya mabadiliko ya sayari katika jinsi ubinadamu unavyokabili usimamizi wa taka.

Mradi wa Zero Waste ulizinduliwa mwaka wa 2017 chini ya uangalizi wa Erdogan - Rais wa Heshima wa Wakfu wa Zero Waste na Mwenyekiti wa Bodi ya Ushauri ya Ngazi ya Juu ya Umoja wa Mataifa kuhusu Zero Waste - na tangu wakati huo umekua kutoka kwa mpango wa ndani wa kuchakata na kuwa mfumo wa kimataifa unaotambuliwa na shirika la kimataifa.

Maadhimisho ya mwaka huu, yaliyoratibiwa kutoka Makao Makuu ya Umoja wa Mataifa huko New York na wakati huo huo katika ubalozi wa Uturuki huko Geneva, Nairobi, Paris, Brussels, Rome, London, Berlin, Vienna, Baku na kwingineko, inaleta upotevu wa chakula na urais ujao wa Uturuki wa COP31 mbele ya ajenda.

Tangu kuzinduliwa kwa mradi huo mwaka wa 2017, Uturuki imepata tani milioni 90 za taka na kuzirejesha kwa uchumi, na kuzalisha lira za Kituruki bilioni 365 kwa thamani ya kiuchumi.

Kiwango cha urejeleaji nchini kilipanda kutoka asilimia 13 mwaka 2017 hadi asilimia 37.53 mwaka 2025, malengo yakiwa ni asilimia 60 mwaka 2035 na asilimia 70 kufikia 2053.

Watoa maoni wanastaajabia ukuaji wa harakati.

"Uturuki kwa sasa inatekeleza Mpango wa Zero Waste, uliozinduliwa na Mke wa Rais Emine Erdogan, na wigo umepanuka zaidi ya kupunguza taka...uokoaji wa nishati umekuwa msingi sawa katika ajenda," anasema Klaus Jurgens, mchambuzi wa kisiasa na mwanamkakati wa mawasiliano.

"Tamaa ni muhimu: kiwango cha asilimia 60 cha urejelezaji ifikapo mwaka 2035, akiba ya nishati na maji katika zaidi ya nyumba milioni 50, na kupungua kwa maana kwa uzalishaji wa gesi chafuzi, kila moja ambayo sasa ni sehemu kuu ya programu," Jurgens anaiambia TRT World.

Uharibifu wa mazingira unaoepukwa ni wa kushangaza vile vile: akiba ya nishati sawa na mahitaji ya kila mwaka ya umeme ya kaya milioni 54, akiba ya maji inayolingana na matumizi ya miaka miwili ya Istanbul, na kuzuia tani milioni 180 za uzalishaji wa gesi chafu, ambayo ni sawa na takriban magari milioni 36 kuondolewa barabarani kwa mwaka.

Harakati za ulimwengu

Safari ya kutambuliwa kimataifa yenyewe ilikuwa hatua muhimu ya kidiplomasia.

Mnamo Desemba 14, 2022, Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa lilipitisha azimio lililopendekezwa na Uturuki na kuungwa mkono na mataifa 105, na kutangaza rasmi Machi 30 kama Siku ya Kimataifa ya Kuondoa Taka.

Katika maadhimisho hayo ya kwanza mwaka 2023, Erdogan alihutubia kikao maalum cha Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, na kuwa Mama wa taifa wa Uturuki kuzungumza kutoka jukwaa la Umoja wa Mataifa.

Katika kikao hicho, Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa Antonio Guterres alitangaza kuundwa kwa Bodi ya Ushauri ya Ngazi ya Juu ya Umoja wa Mataifa kuhusu Zero Waste na kumkaribisha binafsi Erdogan kuwa mwenyekiti.

Alikubali, na bodi hiyo iliundwa rasmi Aprili 12, 2023, ikileta pamoja wanachama kutoka Marekani, India, Brazil, Morocco, Ubelgiji, Uholanzi, Chile, Colombia, Bangladesh na Sierra Leone pamoja na uongozi mkuu wa Umoja wa Mataifa.

Mkutano wake wa tano ulifanyika Istanbul mnamo Oktoba 2025, ndani ya mfumo wa Uzinduzi wa Jukwaa la Kimataifa la Uchafuzi wa Zero. Mkutano huo wa siku tatu ulileta wawakilishi kutoka zaidi ya nchi 100, wazungumzaji zaidi ya 60 na taasisi 118.

"Pamoja na COP31 kuja Antalya baadaye mwaka huu, Uturuki ina fursa ya kujenga juu ya kile Azerbaijan ilionyesha katika COP29, kwamba mikutano ya kilele ya hali ya hewa inaweza kutoa matokeo yanayoonekana. Uturuki italenga juu zaidi, kuweka mwelekeo sio tu kwa kanda lakini kwa ulimwengu," Jurgens anasema.

"Kwa kufanya COP31 kuwa hatua muhimu ya nishati safi na hatua za kimazingira, Uturuki inasimama kupata washirika wapya duniani kote na kuuza nje mbinu zake bora katika uwanja huu," anafafanua.

Kukuza uelewa wa umma

Ndani ya nchi, harakati hiyo tayari imejikita katika maisha ya kila siku ya Kituruki.

Zaidi ya majengo na kampasi 217,000 zimepitisha Mfumo wa Kudhibiti Taka Sifuri. Pia, pamoja na watu milioni 28 waliofunzwa chini ya mpango wa Zero Waste, mradi umekuwa kama kampeni ya uhamasishaji wa umma kama vile mazingira.

Mpango wa kitaifa wa kurejesha amana, uliozinduliwa kama majaribio mnamo Januari 2025, tayari umepanuka hadi mikoa 53, na zaidi ya vitengo vya upakiaji milioni 12.5 vimerejeshwa kupitia mashine 834 za reverse.

Nchi ilishika nafasi ya tatu duniani mwaka 2025, ikiwa na fuo 577 za Bendera ya Bluu, inayoakisi mpango wake sambamba wa Zero Waste Blue unaolenga uchafuzi wa bahari.

"Uturuki pia inaweza kuangalia kupanua falsafa sifuri ya taka katika jinsi inavyojenga na kurejesha hifadhi yake ya makazi, nyumba zisizo na nishati, nyumba tulivu na vitongoji endelevu, vingine vikiwashwa na maji yaliyosindikwa, ni hatua inayofuata," Jurgens anasema.

"Zero Taka hivi karibuni itakuwa ukweli, hakuna hadithi," anaongeza.

Mradi huo pia umepata kutambuliwa kimataifa mara saba zaidi, ukipokea tuzo kutoka kwa FAO, UNDP, UN-Habitat, Benki ya Dunia, Bunge la Bunge la Mediterania na, hivi karibuni zaidi katika 2026, Shirika la Kijani.

Mafanikio ya vuguvugu hilo yapo katika mawasiliano kama ilivyo katika sera, kulingana na Jurgens.

"Kukuza ulinzi wa mazingira yetu sio tu juu ya kupitisha sheria lakini kuhusu kuelezea sababu nyuma ya sheria hizo hizo na mipango ya kutengeneza sera kwa umma kwa ujumla," Jurgens anaiambia TRT World, akizungumza kando ya Mkutano wa 5 wa Stratcom huko Istanbul.

"Ikiwa wapiga kura na umma hawatajulishwa na kuachwa gizani, kuna uwezekano kwamba hatua zenye nia njema kutoka upande wa biashara na serikali hazizingatiwi."

Rais Recep Tayyip Erdogan alikuwa mtia saini wa kwanza wa Azimio la Nia Njema ya Global Zero Waste.

Leo, zaidi ya wafanyakazi wa kujitolea 438,000 kutoka nchi 131 wameongeza majina yao kupitia jukwaa la mtandaoni, wakiunganishwa na zaidi ya wake wa kwanza 50 na wawakilishi wakuu wa mashirika ya kimataifa.

Kutoka kwa pipa la kuchakata taka katika ukanda wa serikali hadi azimio katika Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, safari ya Uturuki ya kutoweka taka ni dhibitisho kwamba mabadiliko ya mazingira yanaweza kuanza nyumbani, na, kwa uongozi sahihi, kufikia ulimwengu.