Serikali na mashirika ya kimataifa duniani yalionyesha wasiwasi wao mkubwa huku hali ya wasiwasi katika Mashariki ya Kati ikiongezeka kufuatia mashambulizi ya kijeshi ya Marekani na Israel dhidi ya Iran.

Wito wa kujizuia na kufuata sheria za kimataifa limewekwa mbele, na kuangazia hofu ya kuyumbishwa kwa uthabiti wa kikanda na kuvurugika kwa uchumi wa dunia.

Nchi zikiwemo Algeria, Libya, Nigeria, Senegal na Kazakhstan zililaani ongezeko hilo na kuhimiza suluhisho la kidiplomasia.

Algeria ilisema "imehuzunishwa sana" kwa sababu ya kuongezeka kwa mvutano wa kijeshi katika sehemu za Ghuba na kuzitaka pande zote kutekeleza jukumu ili kuzuia kukosekana kwa utulivu zaidi.

Libya ilieleza mashambulizi ya Israel kuwa “hayakubaliwi,” ikisisitiza kwamba migogoro inapaswa kushughulikiwa kupitia mazungumzo yenye tija badala ya hatua za kijeshi, na ikabainisha kwamba ukiukaji wa uhuru wa nchi kama Saudi Arabia, Qatar, Syria Umoja wa Milki za Kiarabu, Bahrain, Kuwait, na Jordan unapingana na misingi ya uongozi mzuri wa majirani.

Ghana yawahamisha wafanyakazi wa ubalozi wake

Nigeria ilitangaza kuwa kuongezeka kwa uhasama kunaweza kuwa na madhara makubwa kikanda na kimataifa, ikiwataka mataifa kuweka mazungumzo kipaumbele, kuepuka vitendo vinavyoweza kuongeza mzozo, na kuheshimu sheria za kimataifa, uhuru wa nchi na uhuru wa eneo.

Senegal ilikemea matumizi ya nguvu na kutaka mara moja kusitishwa kwa mapigano, ikisisitiza kuwa diplomasia bado ndiyo njia pekee ya kuweza kutatua kwa amani.

Tume ya Umoja wa Afrika pia ilikosoa mashambulizi ya makombora na ndege zisizo na rubani za Iran kama ukiukaji wa uhuru wa nchi unaoweza kuongeza kutokuwa na utulivu Mashariki ya Kati.

Tume ilihimiza kupunguzwa kwa haraka kwa mzozo, uvumilivu na kurudi kwenye njia za kidiplomasia, ikithibitisha kujitolea kwake kwa kuishi kwa amani, sheria za kimataifa na kutatua mgogoro kupitia mazungumzo.

Jumuiya ya Uchumi ya Nchi za Magharibi mwa Afrika (ECOWAS) iliungana na taarifa ya Tume ya Umoja wa Afrika, ikisisitiza kwamba kuongezeka kwa shughuli za kijeshi kunaweza kutikisa Mashariki ya Kati, kuvuruga masoko ya nishati duniani, biashara na mtiririko wa usambazaji wa chakula, na kuathiri amani na usalama wa kimataifa.

Nchi kadhaa pia zilichukua hatua za tahadhari ili kulinda raia wao.

Ghana ilianza uokoaji wa sehemu ya wafanyakazi wa ubalozi huko Tehran na kuwahimiza raia wake walioko Bahrain, Israel, Kuwait, Qatar na Falme za Kiarabu (UAE) kukaa nyumbani, kuepuka maeneo yenye mkusanyiko wa watu na kuwasiliana na balozi zao .

Anga zilifungwa

Mgogoro ulianza mapema Jumamosi pale Israel na Marekani zilipofanya mashambulizi ya pamoja katika miji kadhaa ya Iran, ikiwemo Tehran, Isfahan, Karaj, Qom, Tabriz, Bushehr, Kermanshah na Ilam.

Israel ilielezea operesheni hiyo kama “shambulio la kuzuia,” na Rais wa Marekani Donald Trump alitangaza “operesheni kubwa za vita” zikilenga Iran.

Israel na Iran zilifunga anga zao. Israel ilitangaza hali ya dharura, na raia waliagizwa kutafuta maficho wakijiandaa kwa mashambulizi ya kujibu kutoka Iran.

Iran iliripoti kutoa makombora ya balistiki kadhaa kuelekea Israel na kulitumia shambulizi dhidi ya malengo ya Marekani katika Bahrain, UAE, Kuwait, Qatar na Jordan kwa kutumia makombora na ndege-mpiganaji wa kibinafsi (kamikaze). Shirika la Hilali nyekundu la Iran liliripoti vifo 201 na majeraha 747 kutokana na mashambulizi hayo.