Uturuki inaadhimisha Siku yake ya Ushindi ya 104, ikikumbuka vita vilivyobadilisha nchi iliyokuwa ikikabiliwa na uvamizi na mgawanyiko kuwa taifa linaloelekea kwenye uhuru.

Tarehe 30 Agosti ni kumbukumbu ya vita muhimu vya mwaka 1922 vilivyozuia kusonga mbele kwa majeshi ya Ugiriki magharibi mwa Anatolia na kufungua njia kwa hatua za mwisho za Vita vya Uhuru wa Uturuki, kuondoka kwa majeshi vamizi, na hatimaye, kuanzishwa kwa Jamhuri ya Uturuki.

Siku ya Ushindi inaadhimishwa kwa sherehe na matukio ya umma kote nchini, ikiwa ni pamoja na matukio ya kuwakumbuka Mustafa Kemal Ataturk na askari walioshiriki katika vita hivyo.

Siku hii pia ni Siku ya Jeshi la Uturuki, ikihusisha ushindi huo wa kihistoria na nafasi ya jeshi katika historia na utambulisho wa taifa hilo.

Ili kuelewa ni kwa nini tarehe 30 Agosti imejikita sana katika utambulisho wa taifa la Uturuki, ni muhimu kuangalia mambo yanayopita zaidi ya uwanja wa vita wenyewe.

Barabara ya kuelekea Dumlupinar

Uvamizi ulianza katikati ya magofu ya Vita vya Kwanza vya Dunia. Kushindwa kwa Milki ya Ottoman kuliiacha Istanbul chini ya udhibiti wa Washirika, huku washindi wa Vita vya Kwanza vya Dunia, pia wakijulikana kama nguvu za Entente, wakichukua sehemu kubwa za Anatolia huku mipango ya kugawanya himaya iliyoshindwa ikianza kuimarika.

Wakati wanajeshi wa Ugiriki walipotua Izmir mnamo Mei 1919, wakisaidiwa na nguvu za Entente, na kuanza kusukuma ndani ya nchi, mgawanyiko wa eneo la Ottoman ulikuwa tayari unaendelea.

Upinzani ulioibuka Anatolia ulijikita katika kukataa mara moja: mustakabali wake ungeamuliwa na watu wanaoishi huko, sio na wajumbe katika miji mikuu ya Ulaya.

Katika kipindi cha miaka mitatu iliyofuata, harakati hiyo ilikua kutoka kwa wanamgambo waliotawanyika hadi jeshi lenye uwezo wa kulazimisha suala hilo.

Kufikia Agosti 1922, vikosi vya Uturuki vilikuwa tayari kubadilisha mwelekeo. Walizindua Mashambulizi Makubwa mnamo Agosti 26, wakivunja haraka nafasi za Ugiriki na kuiteka Afyonkarahisar siku iliyofuata, huku vikosi vya Ugiriki vikirudi nyuma kuelekea Dumlupinar.

Mnamo Agosti 30, vikosi vya Uturuki vilizingira na kushinda kiini cha jeshi hilo huko Dumlupinar, katika mapigano yanayokumbukwa kama Vita vya Amiri Jeshi Mkuu.

Vikosi vya Uturuki vilisonga mbele kuelekea magharibi, na kufikia Izmir mnamo Septemba 9 na kurudisha mji ambapo uvamizi ulikuwa umeanza.

Kutoka uwanja wa vita hadi jamhuri

Dumlupinar ilikuwa na uamuzi sio tu kwa sababu ilivunja jeshi.

Iliondoa kizuizi kikubwa cha mwisho cha kijeshi kati ya Harakati ya Kitaifa ya Uturuki na udhibiti wa Anatolia, ikifungua njia ya Simamisha ya Mudanya Oktoba hiyo, mazungumzo yaliyofuata ya Lausanne, na, mnamo 1923, tangazo la Jamhuri ya Türkiye.

Mfululizo huo ulibadilisha ushindi wa uwanja wa vita kuwa msingi wa kisiasa na kisheria wa taifa jipya.

Hivi ndivyo maafisa wa Uturuki wanavyoendelea kuona umuhimu wa Agosti 30.

Rais wa Uturuki Recep Tayyip Erdogan ameelezea siku hiyo kama ufufuo wa taifa lenyewe, huku mapambano yake ya kuishi yakijibiwa na uhuru wake ukipatikana.

Siku hiyo inawakilisha hali iliyoachwa wazi kama imekamilika, ikichagua masharti yake ya kuishi badala ya kukubali yale yaliyokabidhiwa kwake.

Kwa nini Agosti 30 bado ni muhimu hadi sasa

Uvamizi uliisha mwaka wa 1922, lakini silika iliyoacha, kwamba uhuru lazima uhakikishwe badala ya kudhaniwa, imedumu kwa karne nzima ya ujenzi wa taifa la Uturuki kwa njia ambazo zinaenda zaidi ya sherehe.

Nchi ambayo hapo awali ilitegemea sana wauzaji wa kigeni kwa silaha zake sasa inazalisha zaidi ya asilimia 85 ya vifaa vyake vya kijeshi, kuanzia ndege zisizo na rubani na meli za majini hadi majukwaa ya kivita, na mauzo yake ya ulinzi na anga yalizidi dola bilioni 10 mwaka wa 2025.

Takwimu hizo zinaunga mkono nafasi ya Uturuki kama jeshi la pili kwa ukubwa la NATO linaloendeshwa na wafanyakazi hai na jukumu lake linalokua kama mshirika wa ulinzi na viwanda zaidi ya muungano.

Jukumu hilo lilionyeshwa tena mwezi Agosti, wakati Uturuki iliposaini makubaliano ya pamoja ya ulinzi na Saudi Arabia na Pakistan yaliyojengwa karibu na kuzuia kwa pamoja.

Mkataba huo unaweka Ankara ndani ya usanifu wa usalama wa kikanda ambao unazidi kusaidia kuunda badala ya kuguswa tu.

Hakuna hata moja kati ya hayo lililokuwa akilini mwa wanajeshi waliopigana huko Dumlupinar.

Walikuwa wakikabiliana na swali jepesi na gumu zaidi, kama Anatolia ingebaki kuwa yao hata kidogo.

Lakini kila kitu kilichofuata kuanzia jibu walilopata, kuanzia Jamhuri yenyewe hadi msingi wa viwanda na ufikiaji wa kimkakati ambao Uturuki imejenga katika karne iliyofuata, kinarudi nyuma kwenye uwanja wa vita huko Kutahya katika siku za mwisho za Agosti 1922.

Leo, Agosti 30 inasimama kama heshima kwa taifa lililokataa kusalimisha mustakabali wake.

Zaidi ya karne moja baadaye, ushindi huo unabaki kuwa ishara inayofafanua azimio la Uturuki la kuunda hatima yake.