Hapo awali, milio ya risasi ndiyo iliyounda taswira ya Somalia. Kwa Iman Elman, sauti hiyo pia iliamua hatima ya familia yake.
Akiwa na umri wa miaka mitano tu, alimpoteza baba yake kutokana na ghasia za kisiasa jijini Mogadishu. Miaka mingi baadaye, badala ya kuendelea kuishi kwa usalama nje ya nchi, alirejea katika nchi hiyo hiyo na kuchagua njia ambayo wachache walitarajia: alijiunga na Jeshi la Taifa la Somalia.
Leo hii, mwanamke huyu mwenye umri wa miaka 34 ni mmoja wa maafisa wa ngazi ya juu wa jeshi nchini Somalia na mwanamke mwenye umri mdogo zaidi kuongoza idara muhimu ndani ya jeshi. Akiwa mkuu wa Kurugenzi ya Uratibu kati ya Jeshi na Raia (CIMIC), anafanya kazi katika nyanja zinazounganisha usalama, ujenzi wa amani na ushirikishwaji wa jamii, akisaidia kuimarisha imani kati ya jeshi na raia.
Safari yake kutoka mkimbizi hadi kwa kamanda wa kijeshi sio tu hadithi ya kibinafsi ya ujasiri, lakini pia ni changamoto kwa mawazo ya muda mrefu kuhusu nafasi ya wanawake katika sekta ya usalama ya Somalia.
"Najua watu wengi wanashangaa kwa nini niliamua kujiunga na jeshi kwa ajili ya nchi ambayo niliiacha nikiwa na umri mdogo," amesema.
Kwa Iman, jibu linaanzia kwa baba yake.
Kuendeleza dhamira ambayo haikukamilika
Iman ni binti mdogo wa Elman Ali Ahmed, mmoja wa wanaharakati mashuhuri wa amani nchini Somalia.
Wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe, alifanya kampeni ya kuwaondoa watoto katika makundi yenye silaha na kukuza elimu, michezo, na programu za urekebishaji wa tabia chini ya kaulimbiu: "Weka chini bunduki, chukua kalamu."
Kazi yake ilimfanya kuwa shabaha ya mashambulizi. Mnamo mwaka wa 1996, aliuawa jijini Mogadishu.
Baada ya kifo chake, mama yake Iman, Fartuun Adan, alimlea yeye na dada zake ukimbizoni Canada, akiwafundisha kuwa ujasiri haupimwi kwa misingi ya jinsia.
"Siku zote alitulea tukijua kuwa hii si dunia ya wanaume pekee," Iman alikumbuka. "Hupaswi kamwe kuruhusu mtu yeyote kukushusha thamani au kukudharau kwa sababu ya jinsia yako."
Mnamo mwaka wa 2007, Fartuun alirejea Somalia na kufufua urithi wa mumewe kupitia Kituo cha Elman cha Amani na Haki za Kibinadamu, akipanua wigo wa programu zinazolenga haki za binadamu, kuwawezesha vijana, na kutoa msaada kwa waathirika wa vurugu.
Kutoka kujitolea hadi kuwa askari
Wakati akisoma chuo kikuu, Iman alianza kujitolea katika kituo hicho, akiwafundisha wasichana na wanawake walioathiriwa na migogoro.
Mambo aliyoyaona yalimhuzunisha. Wengi walikuwa wamepoteza kujiamini baada ya miaka mingi ya ukosefu wa usalama na ubaguzi.
Kwa Iman, kuwasaidia kulihitaji zaidi ya kushughulikia matokeo ya vurugu baada ya kutokea. Alitaka kusaidia kuzuia vurugu hizo zenyewe.
Dhamira hiyo ilimwongoza kuelekea sekta ya usalama. Mnamo mwaka wa 2011, alifanya uamuzi uliowashangaza wengi waliomzunguka: alijiunga na Jeshi la Taifa la Somalia.
Wakati huo, wanawake walikuwa wachache sana jeshini, na Somalia ilijulikana sana kama mojawapo ya maeneo hatari zaidi duniani kwa wanawake.
Marafiki walimsihi ajiunge na jeshi la Canada badala yake. Wengine walipendekeza achague kazi salama ya ofisini. Lakini alisisitiza kutumikia Somalia.
"Hii ndiyo njia yangu ya kulitumikia taifa langu," alisema.
Kuzunguka changamoto ya sare
Vita vyake vya kwanza havikuwa dhidi ya Al-Shabaab. Ilikuwa kinyume na matarajio. Alipofika kwa ajili ya mafunzo ya kijeshi, alipewa suruali mbili na kuambiwa azishone kuwa sketi.
Dhana ilikuwa kwamba mwanamke hawezi kuvaa sare sawa na askari wa kiume. Iman alikataa.
Alieleza kuwa sketi haitaweza kutumika katika shughuli za kijeshi, hasa katika magari ya kivita na maeneo magumu.
"Jozi moja ya suruali itafanya vizuri," akajibu.
Ilikuwa ni kitendo kidogo cha ukaidi, lakini iliashiria mapambano makubwa zaidi: kuthibitisha kwamba wanawake wanaweza kutumika sio tu nyuma ya pazia, lakini pia kama askari na viongozi.
Katika mstari wa mbele
Iman aliendelea kuhudumu katika baadhi ya operesheni ngumu zaidi za kiusalama nchini Somalia. Alitumia miezi kadhaa akifanya kazi bega kwa bega na mamia ya askari wanaume, mara nyingi akiwa mwanamke pekee katika kikosi chake.
Rasilimali zilikuwa chache, mazingira yalikuwa magumu, na mara nyingi alifanya kazi katika maeneo ya mbali yaliyoathiriwa na migogoro. Alivumilia usiku wa baridi, uhaba wa mahitaji muhimu, na vipindi virefu bila hata kubadilisha sare yake. Hata hivyo, changamoto kubwa zaidi haikuwa tu kukabiliana na adui mwenye silaha.
"Sikuwa nikipambana na Al-Shabaab pekee," alisema. "Nilikuwa pia nikipigania heshima yangu ndani ya jeshi na kutambuliwa kama mwanamke anayelitumikia taifa lake."
Awali, baadhi ya askari walimtilia shaka. Kadiri muda ulivyosonga, mitazamo hiyo ilianza kubadilika. Inasemekana kuwa kamanda mmoja aliwaambia askari wanaume kwamba wanapaswa kuona aibu kwa sababu "msichana anapiga hatua mbele kwa kasi zaidi kuliko wanaume."
Hatua kwa hatua, wenzake ambao hapo awali walitilia shaka uwepo wake walianza kumtazama kama mmoja wao.
Dalili za mageuzi
Baada ya muda, Iman alipanda ngazi na kuwa mmoja wa wanawake wenye vyeo vya juu katika sekta ya usalama ya Somalia.
Leo hii, anaongoza Kurugenzi ya Uratibu kati ya Jeshi na Raia, akijikita katika mipango ya kimkakati, mahusiano na jamii, pamoja na ushirikiano kati ya taasisi za usalama na raia.
Kupanda kwake ngazi kumewahimiza wanawake wengi zaidi wa Somalia kuzingatia taaluma katika jeshi.
Alipoanza kazi hiyo, ilikuwa nadra kuona wanawake wakiwa wamevalia sare za jeshi. Leo hii, idadi inayoongezeka ya wanawake inaingia katika taasisi za usalama za Somalia, wakichochewa na kumuona mtu kama Iman akishikilia nafasi ya uongozi.
Hata hivyo, kwake yeye, utumishi wa kijeshi haukuwa tu suala la kubeba silaha. Baba yake aliamini kuwa elimu inaweza kutokomeza vurugu. Mama yake aligeuza majonzi kuwa harakati za kijamii. Iman alichagua kuchanganya masuala ya usalama na ujenzi wa amani.
Anapotembea jijini Mogadishu akiwa amevalia sare zake za jeshi na hijabu, anatambulika si kama mwanamke tu aliye katika jeshi, bali kama kamanda aliyesaidia kubadilisha dhana ya uongozi nchini Somalia.
"Nahisi nimetekeleza wajibu wangu katika kuwafungulia njia," anasema kuhusu wanawake vijana waliofuata nyayo zake katika utumishi wa kijeshi.
Baada ya miongo kadhaa ya migogoro, Somalia bado inaendelea kujijenga upya. Hadithi ya Iman Elman inatoa mtazamo tofauti wa nguvu: ujasiri wa kutumikia, azma ya kupinga mila zilizopitwa na wakati, na imani kwamba amani inaweza kujengwa ndani ya taasisi ambazo hapo awali zilitambulika kwa vita.
"Kila mtu anapaswa kufanya sehemu yake," anasema. "Hii ndiyo njia yangu ya kulitumikia taifa la Somalia."
