Waziri Mkuu wa Uingereza, Andy Burnham, anasema serikali yake itazingatia kuomba radhi kwa mara ya kwanza kuhusiana na mchango wake katika biashara ya utumwa ya kuvuka Bahari ya Atlantiki, huku ikijaribu kuimarisha uhusiano na mataifa ya Afrika na Karibiani.
Katika makala iliyochapishwa kwenye gazeti la The Guardian siku ya Jumamosi, Burnham alisema Uingereza inahitaji kukiri "historia yake tata" ili kulinda Jumuiya ya Madola (Commonwealth) — muungano wa mataifa 56 huru uliotokana na Dola ya Uingereza. Wiki ijayo, Burnham anatarajiwa kusafiri hadi Antigua na Barbuda kwa ajili ya mkutano wa viongozi wa Jumuiya ya Madola.
"Kwa miaka mingi, nchi wanachama wa Jumuiya ya Madola zilizoathiriwa na biashara ya utumwa zimeomba kufanyika kwa mazungumzo ya dhati kuhusu urithi wa utumwa," alisema Burnham. "Kwa kujifanya hatuoni ukweli huo, tumeathiri uwezo wa Jumuiya ya Madola kufanya kazi zake ipasavyo."
Burnham alisema serikali yake inapendekeza kuanzishwa kwa "mazungumzo yaliyopangwa" na wale walioathiriwa na utumwa, na kwamba itasikiliza wito wa kutaka serikali ya Uingereza iombe radhi rasmi. Hata hivyo, alisisitiza kuwa Uingereza itaendelea kupinga wito wa kulipa fidia kwa ajili ya biashara hiyo ya utumwa.
'Mateso makubwa na dhuluma'
"Sidhani kama watu wa Uingereza wa leo wanaweza kuwajibishwa kwa makosa ya kihistoria — hata kama yalikuwa ya kikatili kiasi gani — ambayo yalitokea katika zama tofauti, chini ya sheria tofauti, na ambayo wao wenyewe hawakuhusika kwayo," alisema Burnham.
Mfalme Charles III alikabiliwa na wito wa kuitaka Uingereza iombe radhi na kulipa fidia wakati wa hatua ya awali ya ziara yake ya siku tisa katika eneo la Karibiani. Ziara hiyo itahitimishwa na mkutano wa Wakuu wa Serikali wa Jumuiya ya Madola, utakaofanyika kuanzia Jumapili hadi Jumatano huko St. John’s, mji mkuu wa Antigua na Barbuda.
Akizungumza huko Nassau, mji mkuu wa Bahamas, siku ya Jumanne, Charles alikiri kuwepo kwa “mateso makubwa na dhuluma za huko nyuma” lakini hakufikia hatua ya kuomba msamaha.
Hadi sasa, Mfalme amezuiwa kwenda mbali zaidi kwa sababu sera ya serikali imekuwa kutokuomba msamaha kwa mchango wa nchi hiyo katika biashara ya utumwa, na kwa kuwa mfalme katika mfumo wa kikatiba wa Uingereza huzungumza kwa niaba ya serikali iliyochaguliwa.
Wito wa kupitia upya historia ya ukoloni
Kauli za Burnham zinakuja wakati Uingereza ikijaribu kuimarisha uhusiano na washirika wake wa jadi katika Jumuiya ya Madola, huku ikikabiliwa na changamoto za kiuchumi, kimazingira, na kijeshi kote duniani.
Mabadiliko katika msimamo wa serikali yanaweza pia kuwa jibu kwa wapiga kura vijana na wenye mitazamo huru zaidi nchini humo, ambapo wanaharakati wametoa wito kwa Uingereza kupitia upya urithi wa historia yake ya ukoloni.
Mnamo mwaka 2020, waandamanaji wanaopinga ubaguzi wa rangi jijini Bristol walibomoa sanamu ya Edward Colston, mfanyabiashara na mwanasiasa wa Kiingereza, wakisema kuwa jiji hilo halipaswi kuendelea kutukuza maisha ya mtu aliyeshiriki biashara ya utumwa. Colston alikuwa naibu gavana wa kampuni ya 'Royal African Company', ambayo ilisafirisha maelfu ya watu waliotekwa utumwani kwenda katika makoloni ya Uingereza huko Amerika.
Wazao wa baadhi ya Waingereza waliofaidika na biashara ya utumwa tayari wameomba msamaha na kutoa fidia.
'Ukiukwaji wa kikatili na wa kinyama dhidi ya binadamu'
Wanasiasa wa Uingereza kwa jadi wamejikita katika kuangazia mchango wa nchi hiyo katika kupiga marufuku biashara ya utumwa mnamo mwaka 1807, na kuharamisha utumwa katika himaya yote ya Uingereza mnamo mwaka 1833.
Lakini Burnham alisema sasa ni wakati kwa nchi hiyo kukiri pia upande mwingine wa historia.
“Sisi ni nchi ambayo watu jasiri waliongoza katika kukomesha utumwa, lakini pia sisi ni nchi iliyoshiriki katika biashara ya maisha ya binadamu,” alisema.
“Biashara ya utumwa iliyovuka Bahari ya Atlantiki ilikuwa ukiukwaji wa kikatili na wa kinyama dhidi ya watu hao. … Ninataka kuelezea huzuni na majuto yangu kwa maumivu na mateso yaliyowapata mamilioni ya watu, na kutambua jinsi jambo hilo linavyoendelea kuathiri ulimwengu wetu leo.”
