Utekaji wa Maduro: Kwa nini China inaona hatua hii kama shambulio kwa sheria ya kimataifa

Kutekwa nyara kwa Rais wa Venezuela Nicolas Maduro na Marekani kumeibua gumzo zaidi ya Amerika Kusini, na kuzua taharuki mjini Beijing na kuzidisha mijadala ya kimataifa kuhusu uhuru, sheria za kimataifa na ushindani wa mamlaka makubwa.

Kwa China, shambulio la kijeshi sio tu hatua ya kubadilisha serikali dhidi ya adui wa muda mrefu wa Marekani, lakini ni onyo juu ya nia ya Marekani ya kudai uwezo wa upande mmoja.

Wachambuzi wa China wanasema kipindi hicho kinaashiria mabadiliko.

"Hili si janga la kikanda lakini ni shambulio la kimsingi kwa utaratibu wa kimataifa wa baada ya Vita vya vya pili vya Dunia," mtaalam wa jiografia wa China Gao Jian anaiambia TRT World.

"Kwa kumuondoa mkuu wa nchi kupitia jeshi lake, Marekani inabadilisha wazi sheria za kimataifa kwa mantiki ya 'mwenye nguvu ya kijeshi ndiye mwenye haki'," anasema Gao, profesa katika Chuo Kikuu cha Mafunzo ya Kimataifa cha Shanghai, na mwenzake wa China Forum, Kituo cha Mafunzo ya Kimataifa ya Mikakati na Usalama katika Chuo Kikuu cha Tsinghua.

Tathmini hiyo inadhihirisha kwa karibu msimamo rasmi wa China. Saa chache baada ya shambulio la Marekani, ambapo takriban watu 80 waliuawa nchini Venezuela, Rais wa China Xi Jinping alilaani kile alichokiita "vitendo vya upande mmoja na uonevu," na kuonya kwamba vitendo kama hivyo "vinadhoofisha sana utaratibu wa kimataifa."

Akizungumza wakati wa mkutano na Waziri Mkuu wa Ireland Micheal Martin mjini Beijing, Xi aliyataka mataifa makubwa kuheshimu sheria za kimataifa, uhuru na kanuni za Mkataba wa Umoja wa Mataifa.

Wakati huo huo, Waziri wa Mambo ya Nje wa China Wang Yi alisema China haiwezi kukubali nchi yoyote kuwa "hakimu wa dunia" au "mbabe wa dunia" bila kuitaja Marekani, kwani alitaja "matukio ya ghafla nchini Venezuela" wakati wa mazungumzo na mwenzake wa Pakistan huko Beijing siku ya Jumapili.

China inaona hii sio tu kama uingiliaji wa masuala ya nchi ya Venezuela, lakini kama uthibitisho wa ubabe wa Marekani chini ya kile Rais Donald Trump ameweka wazi kama ufufuo wa Mafundisho ya Monroe, ambayo ameyaita "Mafundisho ya Donroe," akichezea jina lake mwenyewe.

Onyo kwa zaidi ya Venezuela

Kwa mtazamo wa China, kutekwa nyara kwa Maduro kunaonesha mfano hatari. Gao anasema kuwa Marekani imekiuka mipaka ya kisheria na kisiasa.

"China inaona hii kama matumizi ya wazi ya nguvu dhidi ya serikali huru," anasema. "Inaashiria kwamba serikali yoyote inaweza kulengwa ikiwa inakinzana na maslahi ya Marekani. Huo ni uonevu wa hali ya juu, na unavuruga mfumo mzima wa kimataifa."

China imeitaka Marekani kuacha kukiuka mamlaka ya nchi nyingine, ikisema mustakabali wa Venezuela lazima uamuliwe na watu wake na kuitaka Marekani kuhakikisha usalama wa rais aliyezuiliwa pamoja na mke wake.

Wasiwasi wa China hauko tu kwa Venezuela yenyewe. Wachambuzi wanaona operesheni hiyo kama sehemu ya juhudi za Marekani za kurejesha ushawishi wa kipekee juu ya Amerika ya Kusini na kuendeleza ushawishi wa nje - hasa China - nje ya eneo hilo.

Lengo la wakati na athari

Saa chache kabla ya mashambulizi ya Marekani, Maduro alikutana mjini Caracas na Qiu Xiaoqi, mjumbe maalum wa China katika masuala ya Amerika Kusini. Mkutano huo ulithibitisha kile ambacho pande zote mbili zilieleza kama ushirikiano wa kimkakati.

Maafisa wa China wamepuuzilia mbali pendekezo lolote kwamba mkutano huo ulichochea hatua ya Marekani. Lin Jian alisema ziara ya Qiu ni ya kawaida na ni sehemu ya ushirikiano wa kawaida wa kidiplomasia ya China na Amerika ya Kusini.

Gao anakubali. "Mimi binafsi sioni umuhimu wowote kati ya muda wa shambulio la Marekani na mkutano wa mjumbe maalum wa China na Maduro," anasema.

Maslahi ya kiuchumi ya China

Maslahi hayo ni muhimu. Katika miongo miwili iliyopita, China imewekeza zaidi ya dola bilioni 60 nchini Venezuela, kwa kiasi kikubwa kupitia mikopo inayodhaminiwa kupitia mafuta na ubia. Venezuela imekuwa mojawapo ya msambazaji mkuu wa bidhaa ghafi kwa China katika Amerika ya Kusini, na kuifanya nchi hiyo kuwa msingi wa mkakati wa usalama wa nishati wa China.

China inasema ushirikiano wake na Venezuela ni halali, unalindwa na sheria za kimataifa, na umekwamishwa kutokana na mabadiliko ya kisiasa, ikisisitiza kuwa uwekezaji na makubaliano ya Beijing yanasalia kuwa ya kisheria bila kujali jinsi hali inavyoendelea.

Kufufua Itikadi ya Monroe

Mafundisho ya Monroe yaliyoelezwa kwa mara ya kwanza mnamo 1823, yalisisitiza kutawala kwa Marekani Ulimwengu wa Magharibi. Trump alipendekeza suala hilo katika mkutano wa waandishi wa habari Jumapili kufuatia kutekwa nyara kwa Maduro na vikosi maalum vya Marekani, akisema: "Mafundisho ya Monroe ni jambo kubwa, lakini tumeyashinda kwa mengi - kwa mengi sana. Sasa wanaiita 'Mafundisho ya Donroe."

Maafisa wa serikali ya Trump wamekuwa wazi kwa njia isiyo ya kawaida katika kuunda Venezuela kama sehemu ya usimamizi chini ya Marekani. Waziri wa mambo ya nje Marco Rubio ameeleza mataifa ya Magharibi kama kipaumbele cha kimkakati na kuonya mamlaka ya nje dhidi ya kujikita katika eneo hilo.

"Hatuhitaji mafuta ya Venezuela. Tuna mafuta mengi Marekani. Kile ambacho hatutaruhusu ni sekta ya mafuta nchini Venezuela kudhibitiwa na wapinzani wa Marekani," Rubio aliambia kipindi cha Meet the Press cha NBC huku akiitaja China, pamoja na Urusi na Iran, kuwa wapinzani wa Marekani.

"Huu ni Ulimwengu wa Magharibi. Hapa ndipo tunapoishi. Na hatutaruhusu Ulimwengu wa Magharibi kuwa msingi wa operesheni kwa wapinzani, washindani, na wapinzani wa Marekani, rahisi kama hiyo," Rubio alisisitiza.

Kwa China, maneno haya yanathibitisha tuhuma za muda mrefu. Gao anayaeleza kama "fikra za kibeberu zilizopitwa na wakati."

"Hili ni jaribio la kugeuza Amerika Kusini kuwa ‘shamba la bibi’ la Marekani," anasema. "Inapuuza uchaguzi huru wa nchi za Amerika Kusini na haki yao ya kubadilisha ushirikiano."

Wizara ya Mambo ya Nje ya China imeiweka China kama nchi yenye umuhimu sana, ikisema itasalia kuwa "rafiki mzuri" kwa mataifa ya Amerika Kusini na kupinga hatua yoyote inayokiuka mamlaka ya kikanda.

China imeunga mkono mjadala wa Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa kuhusu uvamizi wa Marekani, ikisema kwamba taasisi za kimataifa lazima zitekeleze wajibu wao ipasavyo. Matamshi ya Xi kuhusu "mabadiliko na machafuko" katika mfumo wa kimataifa yanaonyesha simulizi pana la Wachina: kwamba msimamo mmoja wa Marekani unaharakisha ukosefu wa utulivu badala ya kuhifadhi utulivu.

Gao anaamini kuwa mbinu ya Marekani hatimaye ni ya kujihujumu . "Kuweka sheria za ndani za Marekani juu ya sheria za kimataifa ni kuvunja utaratibu ambao Marekani inadai kutetea," anasema. "Mwishowe, hii haitazuia mwelekeo wa fikra tofauti ."