Yayin da kamfanonin fasaha ke ƙara faɗaɗa tasirinsu a rayuwar yara, matan shugabannin ƙasashe da matan manyan jami’an duniya sun yi kira da a samar da tsarin ƙasa da ƙasa na bai ɗaya domin kare yara masu amfani da intanet.

Uwargidan Shugaban Turkiyya, Emine Erdoğan, ta bukaci Majalisar Dinkin Duniya ta samar da ƙa’idoji na bai ɗaya kan tsaron yara a duniyar dijital.

Da take jawabi a wani babban taro a hedikwatar Majalisar Dinkin Duniya da ke New York a ranar 21 ga Satumba, Erdoğan ta ce dokokin ƙasashe kaɗai ba za su iya magance ƙalubalen da manyan kamfanonin fasaha na duniya ke haifarwa yadda ya kamata ba.

Ta yi kira da a maida hankali kan haɗin gwiwar ƙasa da ƙasa.

An gudanar da taron mai taken “Gine-ginen da Ba a Gani: Gina Tsarukan Dijital Masu Tsaron Yara” ne a gefen babban taron mako na 81 na Majalisar Dinkin Duniya, ƙarƙashin jagorancin Erdoğan, tare da haɗin gwiwar UNICEF da Ofishin Wakilin Musamman na Babban Sakataren Majalisar Dinkin Duniya kan Rikicin da ake yi wa Yara.

Taron ya haɗa matan shugabannin ƙasashe da matan shugabannin gwamnatoci daga ƙasashe 13, waɗanda suka yi tsokaci kan ƙarin haɗarin da yara ke fuskanta a intanet da kuma buƙatar mayar da kare su nauyin ƙasa da ƙasa.

Daga dokokin ƙasa zuwa ƙa’idojin duniya

Erdoğan ta yi gargadin kada a ɗauki fasaha a matsayin wata barazana kai tsaye, amma ta ce dandamalin dijital sun wuce matsayin kayan sadarwa, inda yanzu suka zama tsarin da zai iya tafiyar da al’umma tare da sauya yadda mutane ke rayuwa a kullum.

“Ba za mu iya zama masu kallo kawai ba yayin da fasahar da mu kanmu muka ƙirƙira ke ƙirƙirar wani sabon nau’in ɗan Adam da zai yi aiki domin biyan manufofinta a gaban idanunmu,” in ji ta.

Ta soki tsarin kasuwanci da ke fifita riba da ƙara yawan hulɗar masu amfani fiye da jin daɗin yara, tana mai cewa dole ne a magance matsin lambar da irin waɗannan tsare-tsare ke haifarwa ga yara.

“Tabbatar da tsaron yara ba nauyin iyaye kaɗai ba ne; nauyinmu ne baki ɗaya. Dole ne mu gina ingantaccen yanayin dijital, sannan mu tabbatar da cewa tsaro ba wani abu ba ne da ake ƙara wa tsarin dijital daga baya, amma ya kasance tushen ƙirƙirar tsarin tun daga farko,” in ji ta.

Erdoğan ta ce Turkiyya ta fara ɗaukar matakan doka da na fasaha kan yadda yara ke amfani da kafafen sada zumunta tun da wuri.

Sai dai ta ce dokokin ƙasa daban-daban na iya kawo cikas ga samar da ƙa’idoji iri ɗaya, musamman saboda kamfanonin fasaha suna aiki a ƙasashe daban-daban a duniya.

“Saboda haka, ya kamata mu haɗa ƙoƙarinmu na bai ɗaya,” in ji Erdoğan, tana kira da a samar da ƙa’idojin duniya na bai ɗaya ƙarƙashin Majalisar Dinkin Duniya, tare da tsarin sa ido da bayar da rahotanni akai-akai.

Wasu daga cikin mahalarta taron sun goyi bayan wannan ra’ayi, suna cewa kasancewar dandamalin dijital na aiki a ƙetaren iyakokin ƙasa na buƙatar matakin da ya wuce dokokin ƙasa.

Matar Firaministan Lebanon, Sahar Salam, ta goyi bayan samar da tsarin ƙasa da ƙasa da zai kafa mafi ƙarancin ƙa’idojin kare yara, fayyace nauyin kamfanonin fasaha da kuma inganta haɗin gwiwa tsakanin ƙasashe.

“Babu wata ƙasa da za ta iya kare yaranta a duniyar dijital ita kaɗai. Fasaha tana ketare iyakoki nan take. Amma tsarin kare yaranmu ba ya yin hakan,” in ji ta.

Uwargidan Shugaban Romania, Mirabela Grădinaru, ta kwatanta lamarin da tsaron ababen hawa, inda ta ce ƙasashe suna da dokokinsu da hanyoyin aiwatar da su, amma intanet ba ta da irin waɗannan iyakoki.

“Matsalar ba ta ƙara zama ta cikin gida ba; saboda haka, mafitar ba za ta iya kasancewa ta cikin gida kawai ba,” in ji ta.

A nata ɓangaren, Uwargidan Shugaban Chile, María Pía Adriasola Barroilhet, ta bukaci manya su zama abin koyi, tana mai cewa iyaye dole ne su kasance a shirye su ajiye wayoyinsu da sauran na’urorin allo idan suna son yara su yi hakan.

Haɗarin da yara ke fuskanta a bayan allo

Baya ga batun dokoki, jawaban sun kuma yi bayani kan yadda yanayin dijital ke fallasa yara ga cin zarafi, yaudara da magudi, cin zarafi ta intanet, abubuwan da ba su dace da yara ba da kuma keta sirrinsu.

Sarauniya Mathilde ta Belgium ta mayar da hankali kan haƙƙin yara, tana mai cewa bai kamata a ɗauki yara a matsayin wani ɓangare na tsarin kasuwancin kamfanonin fasaha ba.

“Muna da nauyin haɗin gwiwa na ɗaukar mataki domin kare haƙƙin yara, tsaronsu da jin daɗinsu,” in ji ta.

Uwargidan Shugaban Burundi, Angeline Ndayishimiye, ta amince da damar da fasahohin dijital ke samarwa ga matasa, musamman a Afirka, amma ta yi gargadin cewa waɗannan damammaki suna zuwa tare da ƙarin haɗari ga tsaro da mutuncin yara.

Uwargidan Shugaban Kenya, Rachel Ruto, ta bayyana intanet a matsayin wani fili na dijital da kowa ke amfani da shi, inda barazana ba ta mutunta iyakokin ƙasashe.

“Bayanan yaro, hotonsa, inda yake da kuma halayensa a intanet ba kayayyaki ba ne da za a tattara; wani ɓangare ne na mutuncin yaron, haƙƙinsa da makomarsa,” in ji ta.

Tattaunawar ta kuma shafi basirar wucin gadi, AI, inda matar Firaministan Canada, Diana Fox Carney, ta yi gargadin cewa AI na iya zama sabon babban fage wajen kare yara.

“Bai kamata yaranmu su sadaukar da yarintarsu saboda fasahohin da mu muka ƙirƙira ba,” in ji ta.

Uwargidan Shugaban Serbia, Tamara Vučić, ta yi kira da a bai wa yara ilimin da zai taimaka musu fahimtar AI, tare da samar da ƙa’idojin amfani da ita cikin aminci a harkar ilimi da kuma ƙarfafa haɗin gwiwar ƙasa da ƙasa.

Uwargidan Shugaban Lithuania, Diana Nausėdienė, ta bukaci ƙasashe su binciki hanyoyin fasaha da za su taimaka wajen tabbatar da shekarun masu amfani da intanet yadda ya kamata, tare da kare bayanan sirri daga fallasa, bin diddigin mutane ko ƙirƙirar bayanan martabarsu.

Kare yara a matsayin nauyin kowa

Wasu daga cikin masu jawabi sun jaddada cewa ƙa’idojin ƙasa da ƙasa dole ne su zo tare da fayyace nauyin da ke kan kamfanonin fasaha, da kuma tallafin da zai taimaka wa iyalai, makarantu da al’umma.

Uwargidan Shugaban Guatemala, Lucrecia Eugenia Peinado Villanueva, ta yi kira ga kamfanonin fasaha su sanya haƙƙin yara da tsaronsu a tsakiyar ayyukansu, tare da roƙon gwamnatoci su kafa kuma su aiwatar da ƙa’idoji bayyanannu.

Ta kuma jaddada cewa ya kamata a bai wa yara kansu damar bayyana ra’ayoyinsu kan shawarwarin da suka shafi rayuwarsu ta dijital.

Uwargidan Shugaban Gambia, Fatoumatta Bah Barrow, ta ce bai kamata a auna ci gaban fasaha da sabbin abubuwan ƙirƙira kawai ba, sai dai da ko yara za su iya amfana da ita cikin aminci.

“Bayan shekaru masu yawa, tambaya mafi muhimmanci ba za ta kasance yadda fasaharmu ta zama wayayyiya ba. Tambayar ita ce ko yaranmu sun iya cin gajiyar alherin fasahar cikin aminci,” in ji ta.

Uwargidan Shugaban Senegal, Marie Khone Faye, ta kuma yi kira ga matan shugabannin duniya su yi amfani da matsayinsu na jama’a wajen wayar da kai da samun goyon baya, tare da mayar da alkawuran da aka yi zuwa aikace.

A cewar Uwargidan Shugaban Saliyo, Fatima Maada Bio, babban ka’idar da ya kamata a bi ita ce tabbatar da cewa ci gaban fasaha yana ƙarfafa haƙƙin yara da jin daɗinsu, maimakon rage su.

Jawaban mahalarta taron sun haɗu kan wani muhimmin saƙo: Kare yara a duniyar da ke ƙara haɗuwa ta hanyar fasaha na buƙatar fiye da takaita yadda suke amfani da ita.

Hakan na buƙatar kamfanonin da ke tsara waɗannan dandamalin dijital su ɗauki alhakin ayyukansu, gwamnatoci su yi aiki tare, sannan a amince da yara a matsayin masu haƙƙi waɗanda ya kamata a fifita tsaronsu da jin daɗinsu fiye da muradun kasuwanci.