Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Turkiga Hakan Fidan ayaa sheegay in Mareykanku uu ku ekaado ololihiisa ka dhanka ah Iiraan wiiqidda awooddeeda milatari, isaga oo ka digay in tallaabo kasta oo loo qaado dhinaca isbeddel xukun ay khataro culus u keeni doonto guud ahaan gobolka.

Isagoo Talaadadii la hadlayay TRT Haber, Fidan wuxuu sheegay in ay jiraan laba kala doorasho oo waaweyn oo qaabeynaya jihada dagaalka. “Kan koowaad waa qiimeyn milatari oo xirfadeed oo diiradda saareysa baabi’inta awoodaha milatari ee Iiraan, iyadoo la arko in hawlgalladu sii socon doonaan ilaa laga gaaro ujeeddadaas,” ayuu yiri. “Kan labaadna waa aragti doonaysa isbeddel xukun oo lagu gaaro hab milatari.”

“U dhaqaaqista kan labaad – isbeddel xukun – waxay la macno tahay soo gelinta xaalado iyo khataro aad uga duwan gobolka,” ayuu yiri.

Fidan wuxuu ka digay in muddada, baaxadda iyo cawaaqibta labaad ee khilaafku ay si weyn ugu xirnaan doonaan ikhtiyaarka guuleysta. Wuxuu intaas ku daray in Ankara ay rajeyneyso in Washington ay ku ekaato ujeeddada milatari ee hore halkii ay ka ballaarin lahayd ololaha ajande siyaasadeed oo isbeddel siyaasadeed ah.

Isla waqtigaas, wuxuu soo jeediyay in weli ay jiri karto meel diblomaasiyadeed. Fidan wuxuu sheegay in horumarro ka dhaca hoggaanka Iiraan ay keeni karaan fursad lagu joojiyo dagaalka.

“Waxa laga yaabaa inay suurtagal noqoto in laga bilaabo halkan dib loo soo nooleeyo wadaxaajoodyada,” ayuu yiri, isaga oo raaciyay in hoggaan cusub oo Tehran ka dhasha uu qaadan karo mowqif dabacsan. “Waxaan aaminsanahay in hoggaanka cusub uu noqon karo fursad lagu joojiyo dagaalka.”

Walaaca ku fiditaanka colaadda ee gobolka

Fidan ayaa sidoo kale ka digay in istaraatiijiyadda Iiraan ee khilaafka socda ay halis u tahay inay gobolka ballaaran ku jiido dagaal, isaga oo ku eedeeyay Tehran inay beegsaneyso kaabayaasha tamarta ee Khaliijka si ay cadaadis ugu saarto.

Wuxuu sheegay in Bariga Dhexe uu marayo “maalmo aad u xasaasi ah,” isagoo carrabka ku adkeeyay in saameynta khilaafku aysan ku koobnayn Iiraan oo keliya.

“Saameynta dagaalkan kuma koobna Iiraan. Sida aan horay u saadaalinay, waxay ku fidayaan guud ahaan gobolka,” ayuu yiri.

Fidan wuxuu ku dooday in Tehran ay u muuqato inay ku shaqeyneyso mabda’ kor u qaadid ah marka ay wajahdo waxa ay u aragto khatar jiritaan ah. “Waxaan aragnaa istaraatiijiyad ah ‘haddii aan dhaco, gobolka ayaan ila qaadi doonaa’,” ayuu yiri, isaga oo tilmaamay weerarro lagu qaaday kaabayaasha tamarta ee dalalka Khaliijka.

Wuxuu intaas ku daray in dalal badan oo Khaliijka ah ay si xooggan uga shaqeeyeen ka hortagga dagaal qarxa, isaga oo xusay in xitaa saacad ka hor inta aan duqeymuhu bilaaban, ra’iisul wasaaraha iyo wasiirka arrimaha dibadda ee Qatar ay ku jireen dadaallo lagu joojinayo khilaafka.

Inkasta oo dadaalladaas jireen, Fidan wuxuu ku tilmaamay go’aanka Iiraan ee ay ku beegsatay dalal ay ka mid yihiin Cumaan, Qatar, Kuwait, Bahrain, Sacuudiga, Imaaraadka Carabta iyo Urdun “istaraatiijiyad aad u khaldan,” gaar ahaan maadaama qaar badan ay dhexdhexaad ahaayeen oo aysan furin hawadooda ama saldhigyadooda ciidamada weerarka qaadaya.

Baaq ku aaddan diblomaasiyad wadajir ah

Fidan wuxuu sheegay in jilayaasha gobolka iyo kuwa caalamkuba ay si dhow isula tashanayaan, iyagoo marar badan weydiinaya qiimeynta Turkiga ee sida loo wajaho xaaladda.

“Mowqifkeenna waa cad yahay,” ayuu yiri. “Waa inaan sameynaa dadaal kasta oo aan ku hor istaagno in gobolka uu sii xumaado sababtan dagaal.”

Wuxuu adkeeyay in farriimo cad loo gudbiyo Washington. “Marxaladdan, jilaha joojin kara Israa’iil waa Mareykanka,” ayuu yiri Fidan, isaga oo intaas ku daray in dalalka Khaliijka, Turkiga iyo dalalka Yurub ay ka mid noqon doonaan kuwa sida tooska ah u saameyn doona fiditaan kasta oo dheeraad ah.

Sida uu sheegay Fidan, dalalkan ayaa ku jira wada-tashiyo xooggan, iyadoo Turkiguna ku jiro bartamaha dhaq-dhaqaaqa diblomaasiyadeed. “Waxaa socda is-weydaarsi aragtiyo ah oo u dhexeeya dalalkan, annaguna waxaan nahay bartamaha doodahaas,” ayuu yiri, isagoo hoosta ka xarriiqay dadaallada Ankara ee lagu isku dubbaridayo hab wadajir ah oo lagu xakameynayo khilaafka.

‘Israa’iil oo saartay cadaadis aad u weyn’

Fidan wuxuu sheegay in wadaxaajoodyada ay ahayd in si rasmi ah Mareykanku u soo gabagabeeyo haddii ay burburayaan, halkii ay milatari u baddali lahaayeen. Wuxuu sidoo kale tilmaamay cadaadis waqtiyeed oo saarnaa Washington sababo la xiriira diyaarin milatari iyo waxa uu ku tilmaamay “cadaadis aad u weyn” oo uga yimid Israa’iil.

“Waxaan aaminsanahay in haddii Iiraaniyiintu ay si wanaagsan u akhriyi lahaayeen cadaadiska go’aan qaadasho ee uu wajahayo Madaxweyne Trump oo ay wax miiska saari lahaayeen goor hore, cadaadiska Israa’iil uusan sidaas wax ku ool u noqon lahayn,” ayuu yiri.

Diblomaasiyad xooggan oo lagu joojinayo dagaal

Wasiirka arrimaha dibadda ayaa sidoo kale shaaciyay faahfaahin ku saabsan diblomaasiyaddii xoogganayd ee dhacday Janaayo, markaas oo uu sheegay in dagaal uu aad ugu dhawaa.

Wuxuu ku tilmaamay wicitaan telefoon oo 27-kii Janaayo dhex maray Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan iyo Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump mid “taariikhi ah,” isagoo xusay in uu yimid xilli Washington ay qarka u saarneyd go’aan ku saabsan tallaabo milatari.

Saddex maalmood kadib, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan Abbas Araghchi ayaa lagu martiqaaday Istanbul, halkaas oo Türkiye ay ku soo jeedisay qaab-dhismeed cusub oo wadaxaajood. Sida uu sheegay Fidan, Washington waxay doonaysay inay si isku mar ah u cadaadiso afar arrimood oo waaweyn wadaxaajoodyada ay la leedahay Tehran. Ankara waxay soo jeedisay in ajandaha la kala qeybiyo, iyadoo laba arrimood si toos ah uga wada hadlaan Mareykanka iyo Iiraan, labada kalena lagala hadlo dalalka gobolka.

Wuxuu sheegay in Mareykanku si wanaagsan uga jawaabay soo jeedinta isla markaana muujiyay diyaar garow uu ku sii wado. Iiraan, si kastaba ha ahaatee, waxay ku laabatay mowqifkeedii hore kadib wadatashi gudaha ah.

Fidan wuxuu tilmaamay in dadaalka diblomaasiyadeed uu dib u dhigay qarax suurtagal ah oo dagaal dhowr toddobaad ah. Wadaxaajoodyadu waxay ka sii socdeen Cumaan iyo kadib Geneva dabayaaqadii Febraayo, balse 28-kii Febraayo khilaafku wuu bilaabmay.

Sabtidii, Israa’iil iyo Mareykanka ayaa qaaday duqeymo cirka ah oo lagu dilay Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan Ali Khamenei, iyo 786 kale, oo ay ku jiraan gabdho dugsiyeed badan.

Tehran ayaa ka aargoosatay iyadoo adeegsanaysa weerarro diyaarado aan duuliye lahayn iyo gantaallo oo lagu beegsaday goobo lala xiriirinayo Mareykanka oo ku yaalla dalalka Khaliijka, taasoo sababtay dhimashooyin badan. Lix askari oo Mareykan ah ayaa la dilay, kuwo kalena waa ay ku dhaawacmeen.