Danjiraha Turkiga u fadhiya Mareykanka ayaa Talaadadii mar kale xaqiijiyay taageerada xooggan ee Ankara u hayso midnimada, madaxbannaanida, iyo wadajirka dhuleed ee Suudaan, isagoo taageeray dadaallada goboleed iyo kuwa caalami ah ee lagu doonayo in lagu soo afjaro colaadda.

“Turkigu wuxuu mar kale adkeynayaa taageeradiisa xooggan ee midnimada, madaxbannaanida, iyo wadajirka dhuleed ee Suudaan, kuwaas oo aan u aragno kuwo aad muhiim ugu ah xasilloonida Suudaan iyo guud ahaan gobolka,” ayuu yiri Sedat Onal, xilli uu ka hadlayay munaasabad la xiriirtay Sanduuqa Gargaarka Bani’aadamnimo ee Suudaan oo ka dhacday Machadka Nabadda Mareykanka ee Washington, DC.

“Waxaan aaminsanahay in waddada ugu wax ku oolsan ee lagu soo afjari karo colaadda ay tahay wada-hadal iyo diblomaasiyad. Waxaan taageereynaa dadaallada goboleed iyo kuwa caalami ah ee ujeedkoodu yahay joojinta dagaalka,” ayuu yiri Onal.

Munaasabadda waxaa martigeliyay Massad Boulos, oo ah la-taliyaha sare ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka u qaabilsan Arrimaha Carabta iyo Afrika, waxaana ka soo qeyb galay Ku-xigeenka Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay ee Arrimaha Bani’aadamnimo iyo Isku-duwaha Gargaarka Degdegga ah (OCHA) Tom Fletcher, iyo sidoo kale mas’uuliyiin sare oo Mareykan ah iyo diblomaasiyiin ka socday Sacuudiga, Isutagga Imaaraadka Carabta, Masar, Boqortooyada Ingiriiska, Faransiiska, iyo dalal kale.

La tacaalidda baahiyaha jira

Onal ayaa sheegay in ujeeddada keliya ee Turkiga ee xaaladdan adag ay tahay in la yareeyo dhibaatada ay la kulmayaan shacabka Suudaan, isla markaana la taageero hay’adaha Suudaan si wax looga qabto baahiyaha bani’aadamnimo ee degdegga ah.

Wuxuu xusay in Turkigu ka mid ahaa dalalkii ugu horreeyay ee gargaar bani’aadamnimo u fidiyay Suudaan tan iyo markii uu dagaalku billowday.

Suudaan ayaa tan iyo bishii Abriil 2023 ku jirta dagaal dhiig badan ku daatay oo u dhexeeya ciidamada dowladda iyo xoogagga hubeysan ee Rapid Support Forces (RSF), kaas oo sababay dhimashada tobannaan kun oo qof iyo barakaca malaayiin kale.

26-kii Oktoobar ee sannadkii hore, RSF ayaa la wareegtay gacan ku haynta magaalada Al Fasher, oo ah caasimadda gobolka Waqooyiga Darfur, iyadoo halkaas ka geysatay xasuuq ka dhan ah dad rayid ah, sida ay sheegeen hay’ado maxalli ah iyo kuwo caalami ah, iyadoo la digayay in weerarku uu sii adkeyn karo kala-qaybsanaanta juqraafiyeed ee dalka.

Taageerada Turkiga

Onal ayaa sheegay in bishii Diseembar ee la soo dhaafay Turkigu uu Suudaan u diray 30,000 teendho, kuwaas oo lagu soo raray saddex markab, iyadoo lala kaashanayo Hay’adda Caalamiga ah ee Socdaalka (IOM), kaddib horumarradii uu ku tilmaamay “musiibada” ee ka dhacay Al Fasher.

“Bisha Cas ee Turkiga iyo dhowr urur oo samafal oo Turki ah ayaa weli sii wada bixinta noocyo kala duwan oo gargaar bani’aadamnimo ah, oo isugu jira cunto, hoy, iyo agabka nadaafadda, kuwaas oo la gaarsiinayo dadka u baahan ee ku kala sugan gobollo kala duwan oo Suudaan ah,” ayuu yiri, isagoo xusay in Turkigu sii wadi doono bixinta gargaar nooc ah toddobaadyada “soo socda.”

Shirka deeq-bixiyeyaasha ee Washington ayaa ku soo beegmay xilli Mareykanku uu doonayo inuu ururiyo ilaa $1.5 bilyan oo ballanqaadyo cusub oo loogu talagalay Suudaan, iyadoo la xoojinayo dadaallada lagu doonayo in lagu gaaro xabbad-joojin bani’aadamnimo ka hor bisha soonka Muslimiinta ee Ramadaan, oo bilaabanaysa dabayaaqada bishan.