Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iran, Cabbas Araaqji, ayaa maalinta Jimcaha booqasho ku tagi doona dalka Turkiga si uu wadahadallo ula yeesho dhiggiisa Hakan Fidan, xilli labada dal ee dariska ah ay doonayaan inay sii dheereeyaan iskaashiga dhanka amniga, ganacsiga, iyo xal-u-helidda dhibaatooyinka gobolka, sida ay sheegeen ilo wareedyo ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda Turkiga.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Turkiga ayaa la filayaa inuu dhiggiisa u gudbiyo farriin ah in Ankara ay si dhaw ula socoto isbeddellada ugu dambeeyay ee Iran, isla markaana ay u aragto amniga, nabadda, iyo xasilloonida Iran inay muhiimad weyn u leeyihiin Turkiga.
Sida ay ilo-wareedyadu xaqiijiyeen, Fidan ayaa ku celin doona mowqifka Turkiga ee diidmada qayaxan ee ku aaddan faragelin kasta oo milatari oo lagu sameeyo Iran, isagoo ka digaya in tallaabadaas ay dhalin karto khataro culus oo heer gobol iyo heer caalami ah.
Sidoo kale, wuxuu xoojin doonaa in Ankara ay diyaar u tahay inay gacan ka geysato yareynta xiisadaha taagan iyada oo loo marayo wadahadal, isla markaana ay taageerto xal deg-deg ah oo nabadeed oo laga gaaro faylka Nukliyeerka Tehran, isagoo soo bandhigi doona kaalinta Turkiga haddii loo baahdo.
Ankara oo dooneysa ballaarinta iskaashiga
Fidan ayaa sidoo kale la filayaa inuu hoosta ka xarriiqo in xiriirka Turkiga iyo Iran oo ah laba dal oo ay ka dhexayso taariikh soo jireen ah, uu muhiim u yahay amniga, xasilloonida, iyo barwaaqada gobolka.
Wuxuu adkeyn doonaa rabitaanka Ankara ee ah in la sii xoojiyo iskaashiga iyada oo la adeegsanayo hababka jira sida Golaha Iskaashiga Heerka Sare ee Turkiga iyo Iran, kaas oo la aas-aasay sannadkii 2014-kii.
Qodobka ugu weyn ee wadahadallada ayaa noqon doona sare u qaadista ganacsiga laba-geesoodka ah si loo gaaro yoolka muddada dheer la higsanayay ee ah $30 bilyan.
Fidan ayaa cod dheer ku sheegi doona xiisaha Turkiga uu u qabo ballaarinta iskaashiga dhinacyada ganacsiga, tamarta, gaadiidka, iyo isku-xirka, oo ay ku jiraan xarumaha ganacsiga ee xuduudaha.
Iskaashiga la-dagaallanka kooxaha argagixisada
Iskaashiga amniga ayaa safka hore kaga jira ajandaha, iyadoo la filayo in Fidan uu iftiimiyo doorka laanta Iran ee ururka PKK oo loo yaqaanno PJAK ay ku leedahay dhacdooyinkii ugu dambeeyay, isagoo ku nuuxnuuxsan doona baahida degdegga ah ee loo qabo in si buuxda loo cidhib-tiro kooxdan si loo sugo amniga Iran.
Dhibaatooyinka Gobolka: Qaza iyo Suuriya
Dhibaatooyinka ka baxsan Iran ayaa sidoo kale miiska saarnaan doona. Fidan ayaa carrabka ku adkeyn doona taageerada Turkiga ee hababka la xiriira wajiga labaad ee qorshaha nabadda Qaza, isagoo mudnaanta siinaya hirgelinta degdegga ah ee tallaabooyin la taaban karo, oo ay ku jirto gaarsiinta gargaar bini'aadanimo oo ku filan oo aan kala go' lahayn.
Wuxuu sidoo kale ku celin doonaa taageerada Ankara ee dib-u-dhiska Qaza qaab u ogolaanaya Falastiiniyiinta inay ku nagaadaan dhulkooda oo ay ku noolaadaan nabad iyo amni.
Fidan ayaa la filayaa inuu ugu baaqo waddamada gobolka inay muujiyaan midnimo iyo iskaashi si looga jawaabo waxa Turkigu ku tilmaamay tallaabooyinka Israa'iil ee wiiqaya xasilloonida gobolka.
Dhinaca Suuriya, Wasiirka Turkiga ayaa adkeyn doona in xoojinta nabadda iyo amniga dalkaas ay kor u qaadi doonto xasilloonida guud ee gobolka. Wuxuu iftiimin doonaa muhiimadda Heshiiska Xabad-joojinta iyo Is-dhexgalka Buuxa si loo ilaaliyo midnimada dhuleed iyo qaranimada Suuriya, isagoo ka digaya in la wiiqo dagaalka lagula jiro Daesh.
Taariikhda Kulammada
Turkiga iyo Iran ayaa markii ugu dambeysay isugu yimid Shirka 8-aad ee Golaha Iskaashiga Heerka Sare magaalada Ankara bishii Janaayo 2024-kii, waxaana si wadajir ah u guddoomiyay Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan iyo Madaxweynihii geeriyooday ee Iran, Ebrahim Raisi.
Madaxweyne Erdogan ayaa markii ugu dambeysay la kulmay Madaxweynaha hadda ee Iran, Masoud Pezeshkian, bishii September 2025-kii intii uu socday shirkii Ururka Iskaashiga Shanghai ee ka dhacay Shiinaha.
