Wasiirka Arrimaha Dibadda Turkiga Hakan Fidan ayaa sheegay in Bariga Dhexe u baahan yahay nidaamyo amni oo ku dhisan kalsooni wadajir ah halkii laga adeegsan lahaa cabsi gelin, isaga oo carabka ku dhuftay in xasilloonida waarta kaliya lagu gaari karo iskaashi goboleed oo balaaran oo aan awood keliya midna xukumin.

Waraysi uu siiyey Al Jazeera oo la baahiyey Khamiistii, Fidan wuxuu sheegay in dhibaatada ugu weyn ee iskaashiga amniga ee dalalka Khaliijka ay tahay 'kalsooni darro ka dhexaysa dawladaha' gobolka.

Isagoo tusaale u soo qaatay Midowga Yurub, Fidan wuxuu yiri wadamada gobolka si mas'uuliyad leh ayey isugu imaan karaan.

'Eeg sida Midowga Yurub isaga ugu dhistay bilow ilaa maanta. Maxaan annaguna uga soo dhumin?'

Markuu ka jawaabayay su'aal ku saabsan heshiis difaac oo u dhexeeya Sacuudi Carabiya iyo Pakistan iyo suurtogalnimada ka qaybgalka Turkiga, Fidan wuxuu yiri: 'Heshiis kasta oo gobolka ka dhaca waa inuu noqdaa mid ka midaysan oo ballaaran,' isagoo intaa ku daray in iskaashi goboleed oo balaadhan uu raaci karo haddii lagu dhiso mabda'iyadan.

'Ma jiro gumaysi, ma jiro gumaysi Turki ah, ma jiro gumaysi Carabi ah, ma jiro gumaysi Faaris ah, mana jiri doono wax gumaysi kale ah,' ayuu Fidan yiri.

Joojinta colaadda Suuriya

Ku saabsan Suuriya, wuxuu sheegay in Turkigu uu dadaal ugu jiro fududeynta hannaanka joojinta colaadda ee Suuriya.

'Joojinta colaadda way taagan tahay, waxayna u oggolaanaysaa ciidamada Mareykanka inay maxaabiista Daesh uga qaadaan Suuriya una wareejiyaan Ciraaq. Tani waa horumar muhiim ah, waana in qof walba caawiyo,' ayuu yiri.

Wuxuu intaa ku daray in Turkigu uu iskudayeyayo fududeynta hannaanka isagoo la shaqeynaya Mareykanka, isagoo adkeeyey in isu-duwidda dhinacyada quseysa ay muhiim u tahay ka hortagga burburka joojinta colaadda.

Fidan wuxuu sheegay in heshiiska u dhexeeya dowladda Suuriya iyo kooxda YPG uu yahay mid muhiim ah marka la eego mabda'a, isagoo xusay in Turkigu u taageersan yahay heshiisyada ka qayb qaata xasilloonida, shardi ahaanna haddii tixgelin loo siiyo arrimaha amniga qarankiisa.

'Wixii heshiis ah ee dhinacyadu gaaraan, waan taageersanahay sababtoo ah inta ay ku heshiiyaan mabaadi'do gaar ah, waa wax mudan in la taageero,' ayuu Fidan yiri.

Wuxuu sheegay in inkastoo Ankara ay leedahay welwel iyo xadad cas oo ku saabsan danaha amniga qaranka Turkiga, 'marka dowladda Damasqos ay gasho heshiis la YPG, badanaa xadadkaas waa la ixtiraamaa.'

Kooxda argagixisada YPG

Fidan wuxuu sheegay in YPG tahay asal ahaan laamiga PKK ee Suuriya, isla markaana ururka argagixisada uu leeyahay afar laamood oo ku kala yaal afar dal: Suuriya, Ciraaq, Iiraan, iyo Turkiga.

'Suuriya waxa aynu doonaynaa waa tan: waxaanu qadarinaynaa Kurduuxa Suuriya, waa in si caddaalad ah loo dhaqmaa. Laakin PKK-du waxay qortay oo dhaqaajisay dad badan waxayna ku meeleeysay Suuriya iyagoo la kaashanaya YPG. Kuwani ma ahan Suuriyaano, ujeedadooduna waa hal: inay waxyeeleeyaan danaha amniga qaranka Turkiga, waxaanan dooneynaa in arintan ay dhammaato,' ayuu Fidan ku adkeystay.

Wuxuu sheegay in si yar loo yaqaan caalamka in, marka laga tago xubnaha PKK-da ee Kurdiinta, kooxo bidixnimo Turki ah ay sidoo kale ku dhuumaaleysan yihiin deegaanada ay maamulaan YPG ee Suuriya, ku dhawaad 300 xubnood oo hubeysan 'raadinaya fursado ay ku weeraraan ciidamada milatariga iyo amniga Turkiga.' Ankara, ayuu intaa ku daray, way ogtahay cidda ay yihiin waxayna rabtaa in xaaladdan la joojiyo.

Inta kale waa in lagu xalliyo mabda'a dawlad madax-bannaan oo midaysan, ayuu wasiirku adkeeyey.

'Dawlad madax-bannaan oo midaysan ma doonaysid laba ciidan. Waa inay jirtaa ciidan keliya oo hoos yimaada hal mas'uuliyad,' ayuu Fidan yiri, isagoo tilmaamay in ciidamada booliska iyo arrimo kale laga heshiin karo dhexda Damasqos iyo YPG. 'Ma dooneyno in aan wax walba faragelinno.'

YPG waa laanta Suuriya ee PKK-ga argagixisada.

Mareykanka iyo Suuriya

Markuu ka jawaabayay su'aal ku saabsan Suuriya oo ahayd il xiisad u dhaxaysay Mareykanka iyo Turkiga waagii hore, Fidan wuxuu adkeeyey in waxa Madaxweyne Donald Trump ka damacsan yahay siyaasadda dibadda ay saamayn leedahay, isaga oo xusay dadaalladiisa ku aaddan gaarsiinta joojinta colaadda Qaza iyo joojinta dagaalka u dhexeeya Ruushka iyo Ukraine.

'Marka laga hadlayo Suuriya, aragtideennu badanaa way is waafaqsan tahay. Maamulka Trump wuxuu doonayaa in maamulka cusub ee Suuriya uu qaato masuuliyad oo uu u dhaqmo sida xubin mas'uul ah oo ka tirsan beesha caalamka,' ayuu Fidan yiri.

'Damasqos si fiican ayay uga jawaabaysaa dalabaadka dhinacyada gobolka iyo caalamka,' ayuu intaa ku daray.

'14-kii sano ee la soo dhaafay, dunidu waxay la kulantay laba cawaaqib oo waaweyn oo ka dhashay khilaafka Suuriya: barakac ballaaran iyo argagixiso,' ayuu yiri, isagoo xusay in malaayiin Suuriyaano ah lagu qasbay inay ka cararaan guryahooda.

Wuxuu intaa ku daray in booqashadii Madaxweynaha Suuriya Ahmed al Sharaa ee Washington iyo saxiixiddiisa axdiga lagu darinayo xukuumadda cusub isbahaysiga caalamiga ah ee ka dhanka ah Daesh ay ahayd tallaabo macne leh. Isagoo qiraya in mararka qaarkood ay jiraan khilaafaad u dhexeeya Mareykanka, Damasqos, iyo YPG, Fidan wuxuu sheegay in wadahadalo ballaaran ay socdaan si arrimaha si nabad ah loo xalliyo.

Dadaallada nabadda Qaza iyo dhexdhexaadinta

Markuu u gudbay Falastiin, Fidan wuxuu sheegay in qorshaha nabadda Qaza la soo bandhigay qayb ka mid ah dadaallada socda ee lagu doonayo in lagu xaliyo dhibaatada xannibaadda, taasoo ku dhisan hannaankii bilowday Sebtembarkii sanadkii hore ee New York markii siddeed hoggaamiye oo Muslimiin ah ay la kulmeen Trump si ay uga wada hadlaan sidii loo joojin lahaa xasuuqa.

'Waxaan aaminsanahay in guddiga nabadda uu yahay madal aan ku horumarin karno ajendaha Qaza,' ayuu yiri, isagoo sheegay in hindisahani uu horey u socday iyadoo la marayo talooyin joogto ah, dhisidda hay'ado, iyo heshiisyo.

Wuxuu adkeeyey in mowqifka hadda ee Ankara uu yahay in ay qaban karto wixii suurtagal ah si ay uga qaybqaadato hannaanka nabadda ee Qaza, ha ahaato qaab bini'aadantinimo, milateri, ama siyaasad ahaan.

Fidan wuxuu sheegay in Turkigu si cad u sheegay inuusan dib u bilaabin ganacsi la Israel ilaa dagaalku socdo iyo ilaa gargaarka bini'aadantinimo loo diido gelitaanka Qaza, taasoo muujinaysa mowqifka adag ee Ankara.

'Dhibkeennu ma aha Israel lafteeda; dhibkeennu waa siyaasadaha Israa'iil ee gobolka, gaar ahaan kuwa loo adeegsado Falastiiniyiinta, iyo, dhawaanahan, xasuuqa ka socda Qaza,' ayuu Fidan yiri.

Wejiga labaad ee heshiiska Xabbad-joojinta

Markuu ka jawaabayay su'aal ku saabsan sida heshiisyada mustaqbalka loo dhaqan gelin doono haddii Xamaas si buuxda loo hubiyo wajiga labaad ee heshiiska, wuxuu sheegay in kooxdaasi aanay waligood u adeegaynin sidii caqabad milateri oo Israa'iil hortaagan sababtoo ah isku dheellitir la'aanta awoodaha, iyadoo Israa'iil ay taageero ka haysato Mareykanka.

Wuxuu sheegay in Xamaas ay ilaalin karto ammaanka maxalliga ah ee Qaza laakiin aanay waligeed ahayn wax caqabad ah, iyo in 'hal soo jeedin tahay abuurista xoog caalami ah oo xasilinta. Haddii la fuliyo, waxay ka caawin kartaa xaqiijinta ammaanka labada dhinac iyo ka hortagga ku xadgudubka heshiisyada.'

Marka laga hadlayo ka qaybgalka suurtagalka ah ee Turkiga ee xoogga caalamiga ah ee Qaza, wuxuu yiri arrintu waxay ku xirnaan doontaa wadahadalo dhameystiran, isaga oo xusay in dalku yahay xubin ka tirsan Guddiga Nabadda iyo guddiga qaran ee Qaza.

Wuxuu intaa ku daray in Ankara, oo ay la jiraan Masar, Qadar, iyo Mareykanka, ay yihiin xubno asaas ah oo ka tirsan kooxda dhexdhexaadinta. 'Haddii la weydiiyo, waan diyaar u nahay inaan qayb ciidan ka qayb gelino.'

Xiisadda Iiraan

Marka laga hadlayo suurtagalnimada weerar Israa'iil ku qaado Iiraan, Fidan wuxuu sheegay in Tel Aviv ujeedadiisu tahay in la daciifiyo awoodaha milateri ee muhiimka ah ee Tehran, isla markaana shaki ku muujiyey inay awoodi karaan inay beddelaan nidaamka.

'Waa khalad. Waa khalad in la weeraro Iiraan. Waa khalad in mar kale dagaal la bilaabo. Iiraan waa diyaar inay mar kale ka gorgortanto arrimaha hubka nukliyeerka. Talo aan u leeyahay saaxiibbada Mareykanka waa inay arrimaha u xalliyaan talaabo talaabo, iyadoo laga bilaabayo qodobbada nukliyeerka.'

Wuxuu ku booriyey Iiraan inay raadiso siyaabo ay iskula shaqeyn karto fikradaha iyo nidaamyada kala duwan ee dalka ka jira.

Mustaqbalka Ukraine iyo NATO

Marka laga hadlayo heshiis nabadeed oo suurtagal ah u dhexeeya Ukraine iyo Ruushka, Fidan wuxuu muujiyey rajadiisa ah in heshiisku yahay 'ka sii dhow sidii hore,' wuxuuna sidoo kale taabtay doorka dhexdhexaadinta ee Turkiga u dhexeeya labada dhinac.

'Heshiis nabadeed kasta maaha oo kaliya Ruushka iyo Ukraine, balse sidoo kale waxay ku lug yeelan doontaa Yurub iyo Mareykanka,' ayuu yiri.

Isagoo tilmaamaya mustaqbalka NATO, Fidan wuxuu ku booriyey Yurub inay kordhiso awoodda difaaceeda, in kastoo isbahaysigu 'uu weli yahay qaab-dhismeedka ugu muhiimsan ee amniga.'

Wuxuu sheegay in waddamada waaweyn ee Yurub, oo ay ku jiraan Boqortooyada Ingiriiska iyo Turkiga, ay ka doodi karaan hanaan amni oo cusub islamarkaana ay abuuri karaan 'xudun saameyn' iyaga u gaar ah halkii ay si joogto ah ugu tiirsanaan lahaayeen awoodo dibedda ah.