Hoggaamiyeyaasha Afrika ayaa hambalyo u diray Madaxweynaha Uganda Yoweri Museveni kaddib markii lagu dhawaaqay inuu ku guuleystay doorashada madaxtinimada dalka, taas oo u suurtagelisay inuu helo muddo-xileedkiisii toddobaad isla markaana uu xukunka sii hayo ku dhowaad 40 sano.
Guddiga Doorashooyinka Uganda ayaa shaaciyey in Museveni, oo 81 jir ah, uu ku guuleystay 71.65% codadka doorashadii Khamiistii, isagoo ka adkaaday musharraxii ugu weynaa ee mucaaradka Bobi Wine, kaas oo helay 24.72%.
Guusha Museveni ayaa sii xoojisay booskiisa inuu ka mid noqdo hoggaamiyeyaasha Afrika ee ugu muddada dheer xilka haya, maadaama uu markii ugu horreysay talada qabtay 1986.
Madaxweynaha Rwanda Paul Kagame ayaa ka mid ahaa hoggaamiyeyaashii ugu horreeyay ee si cad ugu hambalyeeya Museveni, isagoo ammaanay iskaashiga laba geesoodka ah ee socda.
“Hambalyo Madaxweyne @KagutaMuseveni dib-u-doorashadaada Madaxweynaha Jamhuuriyadda Uganda,” ayuu yiri Kagame. “Waxaan kuu rajeynayaa adiga iyo shacabka Uganda guul iyo barwaaqo adigoo sii wada u adeegidda qarankaaga. Waxaan rajeynayaa sii socoshada iskaashi adag oo miro dhal ah oo u dhexeeya labada dal.”
‘Kalsoonida dadweynaha’
Madaxweynaha Kenya William Ruto ayaa ku tilmaamay guusha Museveni mid ka tarjumeysa kalsoonida dadweynaha ee hoggaamintiisa.
“Guushaada cad ee doorashadii guud ee tartanka lahayd ee dhowaan la soo gabagabeeyay waxay muujinaysaa kalsoonida ay shacabka Jamhuuriyadda Uganda ku qabaan hoggaamintaada shaqsiyadeed iyo kalsoonida uu xisbiga NRM ku leeyahay bulshada,” ayuu yiri Ruto.
Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa isna ammaanay waxqabadka Museveni, isagoo ku xiray xasilloonida gobolka.
“Intii uu hoggaaminayay, Uganda waxay gaartay horumar la taaban karo oo dhinaca horumarka iyo xasilloonida gobolka ah,” ayuu yiri, isagoo intaas ku daray in Soomaaliya ay “mar kale xaqiijinayso ka go’naanshaheeda xoojinta xiriirka walaaltinimo ee kala dhexeeya Uganda.”
Guddiga Midowga Afrika ayaa sidoo kale ku biiray hambalyada, iyadoo Guddoomiyihiisa Maxamuud Cali Yuusuf uu bogaadiyay habsami u socodka doorashada.
‘Xiriirka laba geesoodka ah’
“Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika wuxuu ammaanayaa hab-dhaqanka doorashooyinka ka dhacay Uganda, wuxuuna ugu hambalyeynayaa Mudane Yoweri Kaguta Museveni dib-u-doorashadiisa oo uu ku helay 71.61% codadka la dhiibtay,” ayaa lagu yiri bayaan ka soo baxay AU kaddib doorashadii 15-ka Janaayo.
Madaxweynaha Koonfurta Suudaan Salva Kiir ayaa ku tilmaamay guusha Museveni “guul ballaaran,” wuxuuna muujiyay rabitaankiisa ah in la sii xoojiyo xiriirka laba geesoodka ah.
“Shacabka Jamhuuriyadda Uganda ayaa mar kale ku sharfay hoggaaminta adigoo loo doortay mar-xisilka toddobaad,” ayuu yiri Kiir. “Waxaan rajeynayaa inaan si dhow kula shaqeeyo si loo horumariyo xiriirka laba geesoodka ah.”
Madaxweynaha Masar Cabdifataax al-Sisi ayaa isna muujiyay dareen la mid ah.
“Waxaan hambalyo u dirayaa walaalkayga iyo saaxiibkayga, Mudane Madaxweyne Yoweri Kaguta Museveni, munaasabadda dib-u-doorashadiisa,” ayuu yiri al-Sisi, isagoo natiijada ku tilmaamay mid ka tarjumeysa “kalsoonida shacabka Uganda ku qabaan hoggaamintiisa xikmadda leh.”
Museveni ayaa dhankiisa muujiyay kalsooni xooggan kaddib markii lagu dhawaaqay guushiisa, isagoo sheegay in natiijadu ay muujinayso awoodda taageero ee xisbigiisa, inkastoo ka-qaybgalka codbixinta uu ahaa 52%, oo ah heerkii ugu hooseeyay tan iyo markii Uganda dib ugu laabatay nidaamka xisbiyada badan 2006-kii.
“Natiijadu waxay bixinaysaa ifafaalo fiican oo muujinaya xoogga xisbigeenna. Mucaaradku waa nasiib leeyihiin. Ma aysan arkin awooddeena buuxda,” ayuu yiri Museveni.
Si kastaba ha ahaatee, doorashada ayaa waxaa hareeyay muran. Mas’uuliyiintu waxay hirgeliyeen xiritaan internet oo socday maalmo, halka cilado ku yimid qalabka aqoonsiga cod-bixiyeyaasha ee biometric-ga ah ay dib u dhigeen codbixinta meelo badan, oo ay ku jirto caasimadda Kampala.
Bobi Wine, oo 43 jir ah kana soo jeeda fanka una gudbay siyaasadda, ayaa sheegay inuu is qariyay kaddib markii ciidamada ammaanku ay weerareen gurigiisa wax yar kaddib doorashada. Wuxuu ku eedeeyay dowladda buuxinta sanduuqyada codbixinta, gaar ahaan gobollada loo arko inay yihiin saldhigyo taageero oo xisbiga talada haya ah, eedeymo ay dowladda si adag u beenisay.


















