Rais Cyril Ramaphosa wa Afrika Kusini ameiongoza nchi hiyo katika hafla maalum ya kuenzi mabaki ya raia 63 wa Afrika Kusini ambao baada ya muda yamerejeshwa kutoka Ulaya ambako walihifadhiwa katika jumba la makumbusho.

Mabaki haya yamezikwa upya.

Mabaki haya ni sehemu ya maelfu ya mabaki ya watu asili yaliyochukuliwa kinyume cha sheria mwishoni mwa karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20.

"Baada ya kufukuliwa katika makaburi yao kinyume cha sheria, mabaki hayo yangeuzwa au kutolewa katika makumbusho na vyuo vikuu vipya," taarifa kutoka Ofisi ya Rais wa Afrika Kusini inaeleza.

Mabaki hayo ni kutoka jamii za San na Khoi.

Serikali imeeleza kuwa ukiukwaji huu dhidi ya waathiriwa haukuanza katika zama za kisasa za ubaguzi wa rangi bali ulianza karne zilizopita na utekaji nyara wa wakoloni, kunyang'anywa ardhi, kufutwa kwa utamaduni, kuondolewa, na wizi wa mabaki ya mababu.

Wawakilishi wa vikundi mbalimbali vya kitamaduni vya Khoi na San, walitoa muongozo muhimu wa kitamaduni kwenye sherehe ya mazishi.

Mpango huu wa kuwarejesha makwao ni sehemu ya dhamira pana ya kitaifa ya kuheshimu wale waliojitolea maisha yao katika kupigania uhuru, kuhakikisha kwamba wanarejeshwa katika nchi yao kwa hadhi na heshima wanayostahili.

Afrika Kusini kama nchi nyingine za Kiafrika imekuwa ikitaka mabaki kuchukuliwa hasa wakati wa ukoloni yarejeshwe.

Mnamo 2025, Chuo Kikuu cha Glasgow kilikubali kurejesha mabaki ya binadamu yaliyochukuliwa kutoka Afrika Kusini na wavumbuzi katika karne ya 19.

Jumba la makumbusho la Hunterian la Chuo Kikuu lilishikilia baadhi ya mabaki ya watu sita, mafuvu mawili na bomba la moshi la sabuni lililofukuliwa.

Mabaki hayo yaliripotiwa kufukuliwa kinyume cha maadili katika eneo la northern Cape nchini humo kati ya 1868 na 1924.