Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa ugu baaqay dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay inay Falastiin u aqoonsadaan dowlad madax-bannaan, isagoo sheegay in isku dayada lagu hor istaagayo dowladnimada Falastiin ay fashilmi doonaan, isla markaana ugu dambeyn la dhisi doono dowlad Falastiini ah oo ku saleysan xuduudihii 1967, caasimaddeeduna tahay Bariga Qudus ee la haysto.

Erdogan ayaa dalalka aan weli aqoonsan Falastiin ugu baaqay inay dib uga fiirsadaan mowqifkooda, isagoo sidoo kale dhaliilay maqnaanshaha Madaxweynaha Falastiin Mahmoud Abbas ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay sannadkii labaad oo xiriir ah, xilli uu Talaadadii khudbad ka jeedinayay kalfadhiga 81-aad ee Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ee magaalada New York.

Erdogan ayaa sheegay in 74,000 oo Falastiiniyiin ah ay “dhibanayaal u noqdeen argagixisada dowladeed ee Israa’iil,” wuxuuna Gaza ku tilmaamay “xerada lagu ururiyo dadka ee ugu bani’aadannimada daran, uguna ceebta badan waqtigeenna,” isagoo sidoo kale ku tilmaamay qabuuraha carruurta ugu weyn dunida iyo gobolka ay ku nool yihiin carruurta xubnaha laga jaray ee ugu badan.

Wuxuu sidoo kale Israa’iil ku eedeeyay inay waddo waxa uu ku tilmaamay “maskaxiyad xasuuq” oo “aan marnaba ka dhergin dilka,” isagoo sheegay in qof leh bani’aadannimo, naxariis ama damiir uusan indhaha ka qarsan karin.

Madaxweynaha Turkiga ayaa sheegay in maqnaanshaha Abbas uu yahay caddaalad-darro loo geystay Falastiiniyiinta oo “dhaawaceysa damiirka,” isagoo intaas ku daray in Turkigu uu sii ahaan doono codka dowlad Falastiin oo “xor ah oo madax-bannaan” xitaa iyadoo Abbas uu maqan yahay.

“Isku dayada lagu cabburinayo dowladnimada Falastiin way fashilmi doonaan,” ayuu yiri Erdogan, isagoo mar kale xaqiijiyay in Turkigu sii wadi doono taageerada dhismaha dowlad Falastiini ah oo ku saleysan xuduudihii 1967, caasimaddeeduna tahay Bariga Qudus ee la haysto.

Isagoo ka hadlayay qalalaasaha Gaza, Erdogan ayaa sheegay in dhulku uu noqday qabuuraha carruurta ugu weyn dunida iyo gobolka ay ku nool yihiin carruurta xubnaha laga jaray ee ugu badan dunida.

Isagoo u gudbay Daanta Galbeed ee la haysto, Erdogan ayaa sheegay in dhulku uu marayo “xilligii ugu darnaa ee argagixisada gumeysiga,” isagoo dhaliilay siyaasadaha Israa’iil ee ku wajahan Falastiiniyiinta.

Wuxuu sidoo kale ku baaqay in dib-u-dhiska Gaza la bilaabo iyada oo aan dib loo dhigin, isagoo dalalka xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ugu baaqay inay Israa’iil saaraan “cadaadis ka weyn.”

Baaqyo ku aaddan dib-u-habeynta Qaramada Midoobay

Erdogan ayaa dhaliilay awoodda Qaramada Midoobay ee wax looga qabanayo colaadaha, isagoo sheegay in ururka oo la aasaasay 81 sano ka hor si loo ilaaliyo nabadda iyo ammaanka caalamiga ah uu noqday mid aan awoodin inuu guto waajibaadkiisa.

“Kuwa ku sugan Falastiin, Lubnaan iyo Suudaan ee rajadooda ku xiray Qaramada Midoobay way niyad jabeen,” ayuu yiri.

Wuxuu mar kale ku baaqay in dib-u-habeyn lagu sameeyo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, isagoo ku dooday in nidaam ay rabitaanka in ka badan 190 dal ku xiran tahay “rabitaanka shan dal” uusan ahayn mid caddaalad ah ama awood u leh inuu dhiso kalsooni.

Erdogan ayaa ku celiyay baaqiisa muddada dheer ee ah “dunidu waxay ka weyn tahay shan,” isagoo ula jeeda shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Ammaanka, wuxuuna ku baaqay in wax laga beddelo nidaam sharciga caalamiga ah si kala duwan loogu dabaqo dowladaha awoodda leh iyo kuwa tabarta yar.

“Ciqaab la’aantu waxay horseeddaa burbur,” ayuu yiri.

Arrimaha gobolka

Erdogan ayaa sheegay in Turkigu doonayo in dagaalka Ruushka iyo Ukraine uu dhammaado iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Ukraine.

Dhanka Suuriya, wuxuu sheegay in Turkigu u arko dalka inuu u sii socdo inuu noqdo dowlad “ammaan ah oo nabdoon,” wuxuuna ballanqaaday in taageerada loo fidinayo shacabka Suuriya ay sii socon doonto.

Wuxuu sheegay in ilaalinta xasilloonida iyo deggenaanshaha Liibiya ay weli mudnaan u tahay Turkiga, isagoo sidoo kale carrabka ku adkeeyay muhiimadda xorriyadda isu-socodka maraakiibta ee Marinka Hormuz.

“Turkigu wuxuu aaminsan yahay in xorriyadda isu-socodka maraakiibta ee Marinka Hormuz ay tahay in la ilaaliyo,” ayuu yiri.

Erdogan ayaa sidoo kale weerarradii dhowaan lagu qaaday maraakiibta ganacsiga ee Badda Madow ku tilmaamay “wax aan la aqbali karin, cid kasta oo fulisa.”

Wuxuu sheegay in Turkigu uu xoojinayo wadajirka gobolka isagoo adeegsanaya isbahaysiga difaaca ee uu la leeyahay Pakistan iyo Sacuudi Carabiya, iyadoo ujeeddadu tahay in xalal loo sameeyo dhibaatooyinka gobolka.

Dhanka Yurub, Erdogan ayaa ka digay in qaaraddu aysan noqon karin mid xooggan ama ammaan badan iyadoo Turkiga laga reebayo qaab-dhismeedkeeda amniga.

Wuxuu sidoo kale ku baaqay in la aqoonsado sinnaanta madax-bannaanida dadka Turkida Qubrus, lana soo afjaro “go’doomintooda aan rasmiga ahayn.”