Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa ku baaqay dib-u-habeyn ballaaran oo lagu sameeyo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay, oo ay ku jirto in laga qaado awoodda diidmada qayaxan xubnaha joogtada ah, isagoo ku dooday in nidaamka caalamiga ah uu si wanaagsan uga tarjumayo xaqiiqooyinka dunida maanta.

Maqaal uu u qoray Bloomberg oo cinwaankiisu yahay “Qaramada Midoobay Waa Inay Baabi’isaa Awoodda Diidmada Qayaxan ee Golaha Ammaanka,” Erdogan ayaa sheegay in dhibaatooyinkii dhowaan dhacay, oo ay ku jiraan cudurrada faafa, qalalaasaha tamarta, carqaladaha silsiladaha sahayda iyo colaadaha gobolka, ay muujiyeen xaddidaadda ka dhalanaysa in xalalka caqabadaha caalamiga ah loo daayo go’aannada dalal tiro yar.

Isagoo carrabka ku adkeeyay in hababka go’aan-qaadashada caalamiga ahi ay tahay inay la jaanqaadaan xaaladaha maanta jira, wuxuu sheegay in Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay uu weli ka tarjumayo qaab-dhismeedkii la sameeyay kaddib Dagaalkii Labaad ee Adduunka.

Erdogan ayaa sheegay in loo baahan yahay nidaam matalaad oo “waxtar badan, caddaalad badan oo isla xisaabtan leh,” wuxuuna ku baaqay ka-qaybgal ballaaran oo ku saabsan go’aan-qaadashada caalamiga ah.

Wuxuu sheegay in baaqa Turkiga ee ah “dunidu waxay ka weyn tahay shan” loo fahmo baaq ku saabsan in mas’uuliyadda nidaamka caalamiga ah si ballaaran loo qaybsado.

Erdogan ayaa muddo dheer ku baaqayay in dib-u-habeyn lagu sameeyo Qaramada Midoobay, isagoo inta badan adeegsanaya hal-ku-dhegga: “Dunidu waxay ka weyn tahay shan,” kaas oo loola jeedo matalaad la’aanta ka jirta xubinnimada Golaha Ammaanka.

Muddo sannado ah, Golaha ayaa wajahaya sheegashooyin ah in shanta xubnood ee leh awoodda diidmada qayaxan — Mareykanka, UK, Faransiiska, Ruushka iyo Shiinaha — ay leeyihiin saameyn aan isu dheellitirneyn.

“Waa lama huraan in baahida dib-u-habeynta loo beddelo qorshe-hawleed cad,” ayuu yiri Erdogan. “Xudunta qorshahan waa inay noqotaa baabi’inta mudnaanta diidmada qayaxan.”

Wuxuu ku dooday in kaliya xubno joogto ah oo cusub lagu daro Golaha Ammaanka aysan xallin doonin awoodda go’aan-qaadashada ee ku urursan gacanta dalal tiro yar.

Wuxuu sheegay in dib-u-habeyntu ay taa beddelkeeda ku salaysnaato mabda’a ah in dalna uusan yeelan awood joogto ah oo uu ku hor istaagi karo rabitaanka aqlabiyadda beesha caalamka.

‘Door weyn oo la siiyo Golaha Guud’

Madaxweynaha ayaa sidoo kale ku baaqay in dheellitir cusub laga sameeyo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyo Golaha Guud.

Wuxuu soo jeediyay in la xoojiyo awoodaha Golaha Guud iyo in la sameeyo Gole Ammaan oo aan lahayn xubno joogto ah, iyadoo xubnaha golaha uu Golaha Guud u dooranayo muddooyin cayiman.

Sida ku cad habka uu Erdogan soo bandhigay, dalalka doonaya muddo-xileed kale waa inay doorashooyin mar kale ku kasbadaan kalsoonida aqlabiyadda xubnaha Golaha Guud.

“Waa in la xoojiyaa matalaadda iyo isla xisaabtanka Golaha Ammaanka ee hortiisa Golaha Guud,” ayuu yiri.

Wuxuu ku dooday in nidaamka caalamiga ah ee mustaqbalka aan lagu dhisi karin iyadoo la ilaalinayo kala-sarrayntii hore.

“Horumarradii dhacay rubuc-qarnigii la soo dhaafay, oo ah muddo aad u gaaban marka loo eego taariikhda aadanaha, waxay muujiyeen in dheellitir awood iyo nidaam caalami ah midna uusan joogto ahayn,” ayuu yiri.

Erdogan ayaa sheegay in xarumo cusub oo awood leh ay ka soo baxeen dhinacyo u dhexeeya dhaqaalaha iyo amniga ilaa tiknoolajiyadda iyo diblomaasiyadda, halka hay’adaha caalamiga ahi aysan awoodin inay isbeddelladan ula qabsadaan xawaare la mid ah.

Dagaallada, qalalaasaha cimilada, socdaalka aan joogtada ahayn iyo nuglaanta dhaqaale ayaa muujiyay muhiimadda hay’ado xooggan, dhaqaale adkeysi leh iyo awood difaac oo wax-ku-ool ah, ayuu raaciyay.

Madaxweynaha Turkiga ayaa tilmaamay muhiimadda sii kordheysa ee ganacsi, saadka, gaadiidka iyo marinnada tamarta ee ammaan ah oo waara.

Erdogan ayaa sheegay in miisaanka dhaqaale ee Aasiya uu sii kordhayo, halka dalalka Afrika ay raadinayaan matalaad xooggan oo waafaqsan awoodda qaaradda.

Baaq ku aaddan caddaalad laga sameeyo dhaqaalaha caalamka

Wuxuu sidoo kale sheegay in dalalka soo koraya ay si isa soo taraysa u muujinayaan mudnaantooda gaarka ah, wuxuuna ku dooday in dhibaatooyinka gobollada aan mar walba lagu xallin karin habab dibadda laga soo go’aamiyo.

“Hababka ku saleysan rabitaanka dalalka ay khuseyso, xaaladaha maxalliga ah iyo danaha wadajirka ah waxay keeni doonaan natiijooyin waara oo xasilloon,” ayuu yiri Erdogan.

Wuxuu ugu baaqay dalalka leh awood diblomaasiyadeed, kheyraad dhaqaale iyo awood ay kula xiriiri karaan dhinacyo kala duwan inay qaataan “doorar firfircoon” oo lagu horumarinayo nabadda iyo xasilloonida.

Erdogan ayaa sidoo kale ka hadlay sinnaan la’aanta dhaqaale, isagoo sheegay in filashooyinkii ahaa in caalamiyeyntu si ballaaran u qaybin doonto barwaaqada aysan si buuxda u hirgelin.

Wuxuu sheegay in farqiga dakhliga uu sii qoto dheeraaday, halka ku-tiirsanaanta tiknoolajiyadda iyo dhaqaaluhu ay noqdeen dhinacyo cusub oo lagu tartamo.

“Si caddaalad caalami ah loo gaaro iyadoo lagu jiro duruufahan isbeddelaya, mas’uuliyadaha waa in si caddaalad ah loo qaybsadaa,” ayuu yiri Erdogan, isagoo intaas ku daray in la xaqiijiyo xaqa dalalka soo koraya u leeyihiin horumarinta iyo helitaanka maalgelinta ay u baahan yihiin.

Wuxuu sidoo kale ku dooday in nidaamka caalamiga ahi uu si wanaagsan u tixgeliyo xaqiiqooyinka dhaqaale iyo siyaasadeed ee isbeddelaya ee gobollada kala duwan.

Erdogan ayaa sheegay in Turkigu uu sii wadi doono adeegsiga xiriirkiisa caalamiga ah ee ballaaran iyo waayo-aragnimadiisa diblomaasiyadda dhinacyada badan leh si uu u taageero dadaallada dib-u-habeynta nidaamka caalamiga ah.

“Waxaan taageereynaa dadaallada lagu baabi’inayo mudnaanta diidmada qayaxan, xubnaha la doortay lagu siinayo miisaan weyn hababka go’aan-qaadashada, laguna xoojinayo doorka Golaha Guud,” ayuu yiri.

Wuxuu sheegay in iskaashiga dalalka ka kala socda gobollo kala duwan ee ku saleysan mabaadi’da wadajirka ah uu xoojin doono sharciyadda iyo awoodda matalaadda ee nidaamka caalamiga ah.

“Nabad waarta lagama gaari karo dunida maanta iyadoo la sii kordhinayo isbahaysiyo kala go’an oo aan xiriir iyo wada-hadal midna lahayn,” ayuu yiri Erdogan.

“Si loo helo adduun caddaalad badan, waa inaan waayo-aragnimada, awoodda iyo rabitaanka gobollada kala duwan ku mideynaa meel ay wadaagaan.”

Erdogan ayaa sheegay in Turkigu uu sii wadi doono gudashada mas’uuliyadda ka saaran dadaallada dib-u-habeynta nidaamka caalamiga ah, isagoo tilmaamay dhaqanka dowladnimo ee dalka, awooddiisa diblomaasiyadeed iyo xiriirka uu la leeyahay gobollo kala duwan.