Ya zama dole Afirka ta daina tambayar ‘me duniya za ta sayar mana’ kawai
AFIRKA
6 minti karatu
Ya zama dole Afirka ta daina tambayar ‘me duniya za ta sayar mana’ kawaiTambayar ita ce ko muna da karfin gwiwa, tsari da aniyar zuci don fara gini daga ma’auni.
DRC na daya daga kasashen Afirka mafi yawan albarkatun kasa. / Reuters

A matsayinmu na 'yan Afirka, akwai wata tambaya da ya kamata mu fara yi wa kanmu da muhimmanci: me zai faru idan wata rana ƙasashen da ke ƙera abubuwa da yawa da muke dogaro da su suka yanke shawarar cewa ba za su iya samar mana da su ba?

Wannan ba tambaya ba ce game da zargin Yammacin duniya, Gabashin duniya ko wani ba.

Afirka tana buƙatar duniya, kuma duniya ma na buƙatar Afirka. Ya kamata makomarmu ta ginu ne bisa ciniki, haɗin gwiwa, saka hannun jari, musayar fasaha da haɗin gwiwa da kowa.

Amma haɗin gwiwa bai kamata ya zama dogaro na dindindin ba. Na dogon lokaci, mun ji daɗin zama da sakankancewa a matsayin masu saye suna amfani da kayayyaki. Muna sayen wayoyin hannu na zamani, injina, magunguna, motoci, kayan aikin masana'antu, manhajoji da sauran kayayyaki da yawa da aka samar a wasu wurare.

Muna yabawa da fasahar, amma ba kasafai muke tsayawa mu yi tambaya ba: me zai hana kamfanin Afirka ya tsara hakan, ya ƙera kayan da kuma kuma ya sayar da su ga duniya?

Wannan tunanin dole ne ya canza. Afirka tana da mutane, albarkatun ƙasa da kasuwannin da ke ƙaruwa da ke ba ta damar zama fiye da mai sayen kayayyakin masarufi da kayn da aka kammala samarwa tana amfani da su.

Abin da muke buƙata shi ne ƙarin yawan aiki, ƙwarewa mai ƙarfi, kirkire-kirkire da ƙarfin gwiwa don gina manufar. Shaidar ta riga ta gaya mana inda damar take.

Gina juriya

UN Trade and Development has warned that African economies remain vulnerable because of dependence on commodity exports, external markets and imported inputs.

At the same time, it points to the continent's young population, natural resources and expanding markets as enormous opportunities if Africa strengthens its productive capacity and regional trade.

The African Continental Free Trade Area gives us an extraordinary opportunity to change the equation.

Instead of 54 countries largely thinking about their individual markets, Africa can increasingly become one large market in which a product designed in Zambia can be manufactured using components from Kenya, financed from South Africa, powered by African energy and sold across the continent.

Hukumar Ciniki da Cigaba ta Majalisar Dinkin Duniya ta yi gargadin cewa tattalin arzikin Afirka na ci gaba da fuskantar rauni saboda dogaro da fitar da kayayyaki, kasuwannin waje da kayan da aka shigo da su.

A lokaci guda kuma, suna nuna yawan matasan nahiyar, albarkatun kasa da fadada kasuwannin a matsayin manyan damarmaki idan har Afirka ta karfafa karfin samar da kayayyaki da kuma cinikin yanki.

Yankin Ciniki Mai 'Yanci na Nahiyar Afirka yana ba mu dama ta musamman ta canza daidaiton.

Maimakon kasashe 54 su yi tunani sosai game da kasuwanninsu daban-daban, Afirka na iya zama babbar kasuwa guda daya da za a iya kera wani samfurin da aka tsara a Zambia ta amfani da kayan da aka samar daga Kenya, wanda aka ba da kudi daga Afirka ta Kudu, wanda makamashin Afirka ke amfani da shi sannan a sayar a fadin nahiyar.

Ta haka ne muke gina juriya. Bai kamata mu yi tambayar kawai, "Ina za mu iya shigo da wannan daga ƙasashen waje ba?" Ya kamata mu ƙara tambaya, "Za mu iya samar da wannan ta hanyar gogayya a Afirka?"

Wannan ba yana nufin Afirka dole ne ta ƙera komai ba. Babu wata nahiya da za ta iya ko ya kamata ta yi komai ita kaɗai. Manufar ita ce dogaro da juna a fannin tattalin arziki, samar da abin da muke da shi da kuma ƙarfin da za mu iya samarwa, shigo da abin da ke da ma'ana a fannin tattalin arziki, da kuma gina ƙwarewa da fasahar da za ta ba mu damar haɓaka harkokin sufurin kayyaki masu daraja a duniya.

Misalin Zambia

Ka yi la'akari da Zambia. Muna da jan ƙarfe, amma damar ta fi hakar jan ƙarfe girma. Wani bincike na UNCTAD na 2026 ya gano kayayyaki sama da 400 a sassa 25 da Zambia za ta iya bambancewa, ciki har da da dama da ke da alaƙa da ma'adanai masu kawo sauyin makamashi.

Babbar damar ita ce a matsa daga kawai haƙo albarkatu zuwa ƙirƙirar ƙarin kasuwanci, ƙwarewa, fasaha da kayayyaki a kusa da waɗannan albarkatun. Wannan shi ne abin da shirin ‘Grow Zambia’ ya kamata ya zama ga matan Zambia.

Ya kamata ya zama tattalin arziki inda noma ba wai kawai yake game da samar da masara, waken soya ko alkama ba, har ma da sarrafawa, kullawa, kayan aiki na ƙerawa da haɓaka fasahohin da ke tattare da noma.

Ya kamata ya nuna cewa jan ƙarfe ba wai kawai ana fitar da shi a matsayin ma'adinai ba ne, har ma yana ƙara zama dama ga samar da wayoyi, kayan aikin lantarki, abubuwan haɗin gwiwa da sauran masana'antu. Ya kamata ya zama cewa ƙarfin makamashinmu yana ƙarfafa masana'antu, gonaki, ma'adanai, kasuwanci da masana'antun sadarwar zamani o dijital.

Ya kamata ya zama yana nufin cewa ana karfafa gwiwar matasa masu ra'ayin kawo cigaba don su zama masu samar da kayayyaki, ‘yan kasuwa, injiniyyi, masanan kimiyya, manoma, maisu fasaha, masu shirye-shirye ko masu ƙera wa - ba wai kawai masu neman aiki ba. Kuma wannan yana buƙatar wata hanya daban ta ilimi. Afirka ba wai kawai tana buƙatar ƙarin takardun shaidar kammala karatu ba ne. Muna buƙatar ƙwarewa da za su magance matsaloli.

Bankin Duniya ya lura cewa horar da fasaha da sana'o'i masu alaƙa da masana'antu na iya inganta aikin yi, yawan aiki da kuma kasuwanci, yayin da damar jan ƙarfe ta Zambia za ta buƙaci babban injiniyanci, bincike da fasaha.

Gyara tunanin

Makomar za ta kasance ga ƙasashen da za su iya koyo da sauri, su daidaita da sauri, su kuma samar da kayayyaki cikin gogayya.

Bayanin wucin gadi, makamashi mai sabuntawa, fasahar kere-kere, noma mai cigaba, kuɗin fasahar sadarwar dijital, na'urorin butum-butumi da masana'antu na zamani ba wai kawai fasahohi ne na Turai, Amurka ko Asiya ba. Damarmaki ne ga matasan Afirka.

Saboda haka, ƙalubalenmu ba wai kawai mu cinye makomar ba ne. Dole ne mu gina ta. Mu koya daga duniya ba tare da dogaro da ita ba har abada. Mu yi maraba da masu zuba jari ba tare da mika wuya ga burinmu ba. Mu fitar da ma'adanai, amma kuma mu gina masana'antu a kusa da su.

Mu yi amfani da fasahar ƙasashen waje, amma mu haɓaka iyawarmu. Mu yi aiki tare da duniya yayin da muke ƙara samun ƙarfin tsayawa a cikinta. Manyan albarkatun Afirka ba wai kawai abin da ke ƙarƙashin ƙasarmu ba ne. Abin da ke tsakanin kunnuwan matasanmu ne.

Tambayar ba wai ta ko Afirka za ta iya ba ne. Tambayar ita ce ko muna da ƙarfin hali, tarbiyya da tunani don fara gina nahiyar daga ma’auni. Wannan shi ne ruhin shirin Grow Zambia. Wannan shi ne tunanin da Afirka ke buƙata.

Marubucin, Kennedy Chileshe, shi ne Babban Daraktan Jubilee Leaders Network a Zambia.