Bayan Amurka ta ɗauke shugaban Venezuela Nicolás Maduro kuma ta yi alkawarin amfani da kamfanonin makamashi na Amurka don cin gajiyar arzikin mai na ƙasar, damuwa ta yi yawa kan matakan da Washington ka iya ɗauka a rikice-rikicen da ke faruwa a ƙasashen Afirka.

Ƙwararru sun yi gargaɗi cewa matakin soji da Amurka ta ɗauka a kan Venezuela zai dasa wata ɗamba ta far wa duk wani shugaban ƙasa a duniya da ba ya shiri da Shugaban Amurka Donald Trump.

Kasashen Afirka da ƙungiyoyi na yanki a nahiyar sun yi martani mai ƙarfi game da wannan gagarumin harin da aka kai kan shugaban Venezuela — wanda hulɗarsa ta ƙarshe da wani shugaba daga Afirka ta kasance taron da ya yi da Ibrahim Traoré na Burkina Faso a Moscow yayin bukin Ranar Nasara ta Rasha a Mayun 2025.

Shugaban Uganda Yoweri Museveni ya bayyana matakin sojin Amurka a Venezuela a matsayin faɗakarwa ga 'yan Afirka kan su ba da muhimmanci ga tsaro na dabaru don kare nahiyar a ƙasa, teku, sama da sarari.

Ya gargadi shugabannin Afirka da ka da su guji zama "manyan kawai."

Trump ya riga ya ɗaura ɗamarar kai hari Nijeriya bisa tuhume-tuhumen zargin cewa ana yi wa "Kiristoci kisan ƙare dangi" kuma ya sanya ta a matsayin "Kasa Mai Damuwa Musamman".

A watan da ya gabata ya ba da izinin farmakin jiragen sama kan makasudin Daesh a arewa maso yammacin Najeriya, yana ikirarin cewa ƙungiyar na kai hari ga Kiristoci.

Amurka ta kuma ƙaƙaba manyan haraji kan Afirka ta Kudu kan zarge-zargen "kisan ƙare dangi na farar fata" — ma'ana tuhumar da ba ta da tushe cewa ana gudanar da wani yunkuri na kashe manoma farar fata da ƙwace gonakinsu a Afirka ta Kudu.

"Ya kamata ƙasashe su yi Allah wadai kuma su bayyana abin da ya faru (a Venezuela) a matsayin saɓa wa dokokin ƙasa da ƙasa. Kuma yana da muhimmanci su yi hakan ba kawai don kauce wa kafa misali da aika saƙo ga Trump ba, har ma kuma ga sauran ƙasashe cewa irin wannan abu bai dace ba kuma ba za a yarda da shi ba a duniya," in ji Yusra Suedi, malamar a fannin dokikin duniya a Jami'ar Manchester, a hirarta da TRT Afrika.

Masana sun nuna cewa dokar ƙasa da ƙasa ba ta ba da izini ga wata ƙasa ta kama shugaban wata ƙasa mai 'yanci ba, sai dai idan ana yin hakan ne don kare kai ko da izinin Majalisar Tsaro ta Majalisar Dinkin Duniya.

"Venezuela ba ta kai hari kan Amurka ba, kuma ba ta da nufin kai hari. A taƙaice ma Maduro ya ce ƙofarsa a buɗe take don tattaunawa da Trump game da safarar miyagun ƙwayoyi. Hakanan babu umarnin Majalisar Tsaro ta Majalisar Dinkin Duniya, don haka a fili abin ya saba wa doka," Suedi ta yi bayanin.

"A nan ne muhimmancin kasashe su tsaya kai da fata wajen adawa da abin da Trump ya yi a matsayin wani abin karya doka a ƙarƙashin dokar ƙasa da ƙasa," ta ƙara.

Kungiyar Tarayyar Afirka (AU) ta bayyana "babbar damuwa" game da aikin sojin Amurka a Venezuela. Ta sake tabbatar da jajircewarta ga manyan ka'idodin dokokin ƙasa da ƙasa, ciki har da mutunta 'yancin kai na ƙasashe, kare yankinsu, da haƙƙin jama'a na yanke shawara a kansu, kamar yadda aka tanada a Kundin Majalisar Dinkin Duniya.

Ƙungiyar ƙasashen Afirka ta Yamma ta ECOWAS, ta yi kira da a "mutunta 'yancin kai da kare yankin" na Venezuela. Ta amince da "haƙƙin ƙasashe na yaki da laifukan ƙasa da ƙasa" amma ta yi kira ga duk ƙasashe da su girmama dokar ƙasa da ƙasa.

Ƙungiyar ta nuna goyon baya ga al'ummar ƙasar, "yayin da suke tsara makomar ƙasarsu ta hanyar wani tsari mai haɗaka," in ji sanarwa.

Afirka ta Kudu ta ɗauki matsayi mai ƙarfi, ta zargi Amurka da karya Kundin Majalisar Dinkin Duniya. "Tarihi ya maimaita nuna cewa mamayewa na soja kan ƙasashe masu 'yanci ba ya haifar da komai face rashin kwanciyar hankali kuma yana zurfafa rikici.

Ƙarfin soja na ɓoye-ɓoye irin wannan yana raunana zaman lafiyar tsarin duniya da ƙa'idar daidaito tsakanin ƙasashe," in ji wata sanarwa daga ma'aikatar harkokin wajenta.

Ghana ta bayyana "manyan shakku kan amfani da karfi ba tare da haɗin gwiwa ba", yayin da Chadi ta nace kan "muhimmancin kiyaye zaman lafiya, kwanciyar hankali da kare yankin Venezuela".

Shin matakin Trump ya halatta?

Shugaba Trump kafa hujja cewa sace shugaban Venezuela yana da alaƙa da zarge-zargen safarar miyagun ƙwayoyi da haɗa kai da 'yan fashi da miyagun ƙwayoyi, kodayake masana dokar ƙasa da ƙasa ba su gamsu ba.

"A ƙarƙashin dokokin ƙasa da ƙasa, wata ƙasa ba za ta iya ba da hujjar karya dokokin ƙasa da ƙasa bisa doka ta hanyar ambaton dokokin cikin gida nata ba.

“Don haka duk da cewa wasu jami'an Amurka za su iya ɗaukar wannan aikin a matsayin doka a ƙarƙashin dokokin Amurka, hakan ba ya kan dokokin ƙasashen duniya kuma babu uzuri ko halatta abin da gwamnatin Trump ta yi dangane da dokokin ƙasa da ƙasa," in ji Suedi.